فتنه «دجال» در روايات ما به عنوان يكى از فتنه هاى قبل از ظهور حضرت امام مهدى (ع) شمرده شده است. هرچند در پى پرسش هاى گوناگونى كه درباره مشخصات امامان معصوم (ع) پرسيده شده، ايشان به بيان ويژگى هايى از دجال پرداخته اند. اما اين موضوع هم چنان در دوران ما، در هاله اى از ابهام قرار دارد.

گروهى دجال را با وجود ويژگى هاى عجيب و غريبى كه در روايات براى آن برشمرده شده است، موجودى واقعى مى دانند كه در آخرالزمان ظاهر شده و به فريبكارى مى پردازد و گروهى به دليل همين ويژگى ها دجال را موجودى نمادين دانسته و معتقدند روايات در مورد او بيشتر به زبان استعاره سخن گفته اند.

بى آن كه بخواهيم در اين مجال اندك به قضاوت در مورد ديدگاه ياد شده بپردازيم در اين جا به نمونه اى از ديدگاه دوم اشاره مى كنيم. إن شاءالله در آينده در اين زمينه بيشتر سخن خواهيم گفت.

در روايات اهل بيت (ع) آمده است كه در آخر زمان انسانى مى آيد با مشخصات زير:

١. يك چشم دارد.

٢. يك چشم او در وسط پيشانى اوست.

٣. يك چشم او كه در وسط پيشانى اوست مثل ستاره مى درخشد.

٤. اين انسان به نام «دجال» مشخص شده است. اين انسان سوار بر خرى است كه چنين توصيف شده است:

بين دو گوش او يك ميل راه است.

داخل درياها مى شود.

زمين زير پاى او در هم نورديده مى شود.

جلوى او دود و آتش است.

پشت سرش چيزى است كه مردم آن را نان مى بينند.

از سر هر موى او سازى بلند است.

خرما دفع مى كند.

اغلب طرفدارانش از يهوديان و زنازادگان هستند.

مردم در زمان او به دو دسته تقسيم مى شوند: عده اى براى دين خود عزادارند و عده اى براى دنياى خود.

نظريه‌

به عنوان يك نظريه كه احتمال صحت و يا رد آن وجود دارد، مى توانيم حدس بزنيم كه شايد معصومين (ع) خواسته اند با زبان اشاره از فاصله اى كه حدود هزار و چهارصد سال حقايقى را با ما در ميان بگذارند و توجه ما را به عمق واقعياتى كه در زمان ما رخ داده است جلب كنند. بر اساس اين احتمال مى توان تعابير زير را در نظر داشت:

١. انسان يك چشم‌

انسان در تاريخ هميشه دو چشم داشته است: چشم طبيعت بين و چشم حقيقت بين؛ يك چشمى كه با آن دنيا را مى ديده و