بلاد شام محدود نمى شد بلكه حجاج ساير كشورهاى اسلامى را نيز شامل مى گرديد. همين موضوع، ايده سفر و زيستن در قدس‌[١] را به دنبال داشت، مهاجرت مسلمانان شمال آفريقا به قدس كه با اقامت و برپايى نماز در مسجدالاقصى انجام گرفت، خود بهترين گواه اين ماجراست.

روايتى نيز از طريق اهل سنت از رسول خدا (ص) نقل شده است كه فرموده اند:

لاتزال طائفةٌ من أمّتى ظاهرين على الحقّ، لعدوّهم قاهرين، لايضرّهم من خالفهم حتّى يأتيهم أمرالله عزّوجلّ و هم كذلك.[٢]

طايفه اى از امت من دائماً به يارى حق شتابانند، دشمن خود را مقهور مى سازند، مخالفانشان نمى توانند به آنان آسيب برسانند و منتظر امر الهى هستند.

سؤال شد، يا رسول الله اين طايفه كجايند؟ ايشان پاسخ فرمودند:

ببيت المقدّس و أكناب بيت المقدّس.

در بيت المقدس و اطراف آن.

حرم شريف‌

مقصود از حرم شريف، منطقه قرار گرفته بر روى تپه كوچك و يا سكوى مختلف الاضلاع واقع در ضلع جنوب شرقى بخش قديمى قدس مى باشد.

حريم مسجد دربرگيرنده صخره مباركه اى است كه پيامبرگرامى اسلام (ص) از فراز آن به سماوات عروج كردند و گنبدى، كه در حال حاضر سبز رنگ مى باشد، بر بالاى آن بنا شده است.

همه مجموعه مسجدالاقصى كه دربرگيرنده گلدسته ها، رواق ها، مدارس علوم دينى، گنبد ها، سقاخانه ها، ايوان ها و محراب ها بوده براى مسلمانان با بركت است و اين فرموده حق تعالى است:

مسجدالاقصى، همان مسجدى كه پيرامونش را با علايم و آيات خويش خجسته گردانيده ايم.

تمامى منطقه مسجدالاقصى، مبارك، خوانده شده است و اين تسميه از عهد پيامبر تا دوره مملوكيان معمول بود و از همان زمان حرم شريف لقب گرفت، و بدين ترتيب از عهد نبوى تا دوره مملوكيان بر كل اين منطقه نام مبارك مسجدالاقصى اطلاع داده شد.

لازم به يادآورى است كه در طول تاريخ اسلامى و تا به امروز، هيچ گونه تغييرى در مساحت حرم شريف روى نداده است. حرم شريف داراى چهارده دروازه بوده است كه چهار دروازه پس از فتح قدس به دست صلاح الدين و به عنوان تدبيرى امنيتى براى حمايت از اين جايگاه، مسدود شدند.

پى نوشت ها:

[١]. دايرةالمعارف فلسطين، ج ٣، ص ٥٠٨- ٥١٤.

[٢]. سمير شما، مسكوكات اسلامى ضرب شده در فلسطين- دمشق ١٩٨٠ ص ٣٨ و ٣٩.

[٣]. سيوطى (١٩٨٤) ق ٢١، صص ١٨٥- ١٨٣.

[٤]. سوره اسراء (١٧)، آيه ١.

[٥]. صيحى بخارى.

[٦]. متن امان نامه عمرى: ر. ك. العارف (١٩٦١) صص ٩٨- ٩١.

[٧]. ر. ك. مبحث قبةالصخره/ عباسى ها در همين راهنما.

[٨]. ر. ك. مبحث مسجدالاقصى/ عباسى ها در همين راهنما.

[٩]. ر. ك. مبحث قبةالصخره/ فاطميون در همين راهنما.

[١٠]. سيوطى (١٩٨٤) ق ٢، صص ٣٤- ٢٠.

[١١]. براى اطلاعات بيشتر به دو بحث و پژوهش استاد فهمى الانصار به نام هاى عبادة بن الصامت (زندگى و آرامگاه وى) و شداد بن اوس (زندگى و آرامگاه وى) منتشره از سوى بخش احياء ميراث اسلامى (١٩٨٦) رجوع شود.

[١٢]. العسلى (١٩٨١)، ص ٢٧ و ٢٨.

[١٣]. العسلى (١٩٨١)، ص ٢٨.

[١٤]. مجيرالدين (١٩٧٣)، ج ٢، ص ٢٨ آورده است كه (غزالى در كنج ناصريه واقع بر روى باب الرحمه كه در دوره وى به غزاليه معروف گشت، اقامت داشت).

[١٥]. براى اطلاعات بيشتر به كتاب خطى فضايل بيت المقدس نوشته دكتر كامل العسلى، امام ١٩٨١ رجوع شود.

[١٦]. الرباط و الزاويه، بناهايى است كه به عنوان دارالعباده و صوفى گرى و نيز در قالب پناهگاه فقرا و مساكين بلاد شام بكار رفته اند، گفتنى است كه رباط ها در شمال آفريقا عبارت بودند از دژهاى نظامى كه سپاهيان در آنها استقرار مى يافته و با امور دينى و علوم اسلامى آشنا و آموزش داده مى شدند.

[١٧]. سيوطى (١٠٨٤) ق ١، صص ١٥٢- ١٥١.

[١٨]. براى آشنايى بيشتر با تاريخ مغربى هايى كه همزمان با فتح بيت المقدس از سوى صلاح الدين به اين منطقه آمده و تا به امروز در آن ماندگار شده اند، ر. ك. پژوهش ها (١٩٨٤)، ٢٤٨- ١٩٣ و همچنين به منظور آشنايى با مسلمانان آفريقايى موجود در قدس ر. ك. پژوهشى كه در سال ١٩٨٤ توسط بخش احياء ميراث اسلامى به قلم حسنى شاهين منتشر شد و طى آن محقق گفته است: «آن گروهى از مردم كه در اواخر دوران ترك و پس از آن در بيت المقدس مستقر شدند از يك كشور آفريقايى نبوده بلكه از كشورهاى گوناگون آفريقايى بودند كه امروزه به كشورهاى سودان، چاد، نيجيريه، سنگال و ... معروف هستند.»

[١٩]. واسطى (١٩٧٩) حديث شماره ٣٤، ص ٢٦.