آرى، وقت بازگشت فرا رسيده است. ديگر وقت آن رسيده كه بشر با اعتراف به عجز و ناتوانى خود در مهار اين بحران ها و اظهار پشيمانى از پشت كردن به «ولى خدا»- كه تنها نجات بخش او از اين همه ظلم و فساد و تباهى است- سر به آستان پروردگار خويش سايد و ناله سر دهد كه:

خداوندا! به سبب آنچه دست هاى مردم فراهم آورده، فساد در خشكى و دريا نمودار شده است، پس ولى خود و پسر دختر پيامبرت را- كه هم نام رسول توست- بر ما آشكار ساز، تا آن كه همه مظاهر باطل را نابود سازد و حق را ثابت گرداند.

در سلسله مقالاتى كه تاكنون با عنوان «جهان در بحران» تقديم شما خوانندگان عزيز شده، نمادهاى مختلف بحران هايى كه امروز جهان با آنها دست به گريبان است، مورد بررسى قرار مى گيرد تا عمق و گستردگى اين بحران ها بيش از پيش روشن شود و عجز و ناتوانى انسان امروز در مهار آنها افزون از گذشته معلوم گردد. باشد تا از اين رهگذر همه ما به ضرورت ظهور آخرين حجت براى پايان دادن به همه اين آشفتگى ها، سرگردانى ها، رنج ها و بلاها واقف و فرج آن حضرت را با همه وجود از خداوند متعال خواستار شويم.

مهندسى ژنتيك در كنار برخى فوايدش، حامل مخاطرات و پيامدهايى است كه تنها تحقق بخشى از آنها مى تواند حيات را با چالش ها و آسيب هاى غيرقابل جبران مواجه سازد.

خلق ويروس هاى جديد، افزايش مقاومت در برابر آنتى بيوتيك ها، افزايش مصرف سموم و آفت كش ها، تخريب تنوع زيستى و ... از جمله مخاطراتى است كه در سال هاى اخير با آن مواجه بوده ايم؛ و در حال حاضر گفته مى شود كه حيات انسانى را با بحران مواجه خواهد ساخت. در اين مقاله، نويسنده به بررسى ابعادى از اين عامل بحران زا پرداخته است.

بى شك، مهندسى ژنتيك به نحو قابل توجهى زندگى را در قرن ٢١ ميلادى متأثر از خود مى سازد. اين تكنولوژى، در واقع حامل پيامدها و آثارى است كه در تاريخ حيات بشر بى سابقه خواهد بود. اين تكنولوژى، روز به روز جنبه هاى بيشترى از حيات بشر، را از زاد و ولد گرفته تا درمان بيمارى ها، تحت الشعاع خود قرار مى دهد. اگرچه در مواردى، اين تكنولوژى فرصت هايى چون مقابله با بيمارى هاى غيرقابل درمان را به ارمغان مى آورد، اما به استثناى تسليحات هسته اى، تهديدهاى آن به حدّى است كه در دنياى كنونى هيچ همتاى خطرناكى براى آن وجود نخواهد داشت.

اين گونه تهديدها عمدتاً يا نتيجه كشت گياهان با ژن پيوندى و يا پرورش حيوانات دستكارى شده ژنتيكى با هدف استفاده از آنها در نظام غذايى بشر است. مخاطرات چنين تهديدهايى به حدّى است كه بنا به دلايل متعددّى- به واسطه دامنه مخاطرات آن بر سلامت و محيط زيست و نيز پيامدهاى آن بر جنبه هاى اجتماعى و اقتصادى حيات بشر- بايد به مقابله با آن پرداخت. در اين نوشتار، به بررسى دو جنبه از پيامدهاى مخاطره آفرين اين تكنولوژى يعنى خطرات آن بر سلامت و محيط زيست پرداخته شده است.

امروزه به رغم اطمينان هاى پياپى اى كه توسط دنياى صنعت و نهادهاى سياسى در مورد بى خطر بودن مواد غذايى دستكارى شده ژنتيكى اعلام مى شود، پيامدهاى آن بر سلامت بشر هنوز هم مبهم و نامشخص است. فرايند توليد جانداران دستكارى شده ژنتيكى كه مستلزم داخل نمودن ژن ها در محيط آزمايشگاهى به ساختار ژنتيكى موجود زنده مى باشد، نوعى شيوه نسبتاً ساده است كه در مجامع علمى به نحو گسترده اى رواج يافته است؛ فارغ از آن كه چنين فرآيندى مى تواند با تأثيرات و پيامدهاى جدّى بر موجود دستكارى شده همراه باشد.

طبق نظر «گيانى تامينو» استاد زيست شناسى دانشگاه پادوا ايتاليا، چنين فرآيندى مى تواند به تغييرات مهمى در عملكرد و رفتار ژن ها بينجامد. وى در اين باره توضيح مى دهد كه ژن ها به شيوه اى پيچيده با يكديگر در ارتباط متقابل هستند و با ورود يك ژن جديد، ژن هاى ديگر مى توانند در اين رابطه پيچيده تحت تأثير قرار گيرند.

مطابق گزارش مهمى كه توسط انجمن پزشكى بريتانيا در نيمه نخست سال ٢٠٠٣ منتشر شد، وزير محيط زيست بريتانيا تأييد نمود كه اين مواد ژنتيكى مى توانند ژن هاى غيرفعال را به نحوى در ساختار موجود زنده به فعاليت وادارند كه تأثيرهاى آن براى ما نامشخص باشد.