تفكرى در انتقال قدرت بوده اند در دوران امام صادق (ع) مقابله فرهنگى اينها تا زمانى بود كه جاى نگرفته بودند. دوران شكوفايى، مربوط به قبل از منصور دوانيقى و قدرت گرفتن اوست. در اواخر امامت امام صادق (ع) كه همزمان با حكومت منصور بود، امام حتى اجازه بيان مسايل شرعى را نداشتند. افرادى در ظاهر خيارفروش و ميوه فروش خدمت آن حضرت مى رسيدند و از ايشان سئوال هايشان را مى پرسيدند. گرچه در همين دوران ابن ابوالاوجاع ها ظهور مى كنند و شبهه افكنى مى كنند، ولى به طور منظم جامعه هنوز در آن حد و اندازه وارد نشده است و يا قدرت انتقالشان به آن حد نرسيده است، در زمان مأمون اين زمينه را پيدا مى كنند در حقيقت، مأمون با تغيير تاكتيك اين زمينه را مهيا مى كند چون كلًا تاكتيك مأمون عوض شده و مبنا بر تخريب شخصيتى امام (ع) و در قالب مفاهيم مناظرات و مباحثات گذاشته شده بود.

\* آيا اين صحبت با جريان ثابت مخالفت يهود در تعارض نيست؟

خير. در دوران امام باقر و امام صادق (ع) هم بنى اميه توان داخلى شان را از دست داده بودند يعنى بر اثر اشتباهاتى كه انجام داده بودند، و يهود در قالب حكومت ها كار مى كرده اند. امروز هم اگر آمريكا سقوط كند، يهود سقوط كرده است. اسراييل حرف اول يهود را در دنيا مى زند ولى قدرتش در آمريكاست. آمريكايى ها هم يهودى نيستند. مانند بنى اميه، كه بنى اميه قدرت را در دست داشت و آنها هم بنى اميه را در دست داشتند همانطور كه اينها كار مى كردند، ائمه (ع) نيز به فعاليت مى پرداختند. وقتى امام حسين (ع) اينها را به چالش مى كشاند بمبى بين اينها منفجر مى شود كه اين انفجار اينها را از هم متلاشى مى كند. ديگر شمع وجود بنى اميه بعد از واقعه كربلا در حال سوسو زدن است. ادعاى خدايى بنى اميه به جايى مى رسد كه ادامه حيات برايشان ممكن نيست، اگر بنى عباس ظهور نكرده بودند، امام صادق (ع) بر جامعه مسلط مى شدند. يعنى ظهور بنى عباس به اشتباه انداختن مردم بود. بنى عباس، بنى اميه را به طور فجيعى از بين بردند، مردم هم راضى بودند چون فكر مى كردند حق خودشان گرفته مى شود ولى بعد فهميدند فريب خورده اند. عامل اشتباه در آنجا بى بصيرتى مردم بود چون آنها دقيقاً از عناوين اهل بيت (ع) استفاده كردند. (يحرّفون الكلم عن مواضعه) كلمه اهل بيت كه در حادثه عاشورا احيا شده بود را منطبق بر بنى عباس كردند. مردم هم به دنبال بنى عباس رفتند.

\* چطور اين فرصت براى امام رضا (ع) پيش آمد و براى امام كاظم (ع) اينگونه نشد؟

اينها فكر نمى كردند نياز به اين قضيه باشد و گمان مى كردند با حبس و محدوديت بتوانند جلوى فعاليت امام را بگيرند. زندان هاى متعددى كه امام كاظم (ع) رفتند به اينها فهماند كه نفوذ اهل بيت (ع) بيشتر از تصورشان است. بنابراين تصميم گرفتند، با علنى كردن امام و تهاجم به ايشان به تخريب زيرساخت ها بپردازند. يكى از ظرفيت هايى كه اينها به كار بردند، همين شيوه اينها بعد از مأمون است كه جاى زيادى براى بحث دارد.

(ادامه دارد).

پى نوشت ها:

[١]. سوره آل عمران (٣)، آيه ١٢٢ و آيات ديگر.

[٢]. سوره هود (١١)، آيه ٤٠.

[٣]. سوره بقره (٢)، آيه ٢٤٩.

[٤]. سوره بقره (٢)، آيه ١٤٦ و سوره انعام (٦)، آيه ٢٠.

[٥]. سوره نساء (٤)، آيه ٤٦؛ و سوره مائده (٥)، آيه ١٣.

[٦]. سوره نحل (١٦)، آيه ٨٩.

[٧]. سوره مائده (٥)، آيه ٨٢.

[٨]. سوره مائده (٥)، آيه ٦٤.

[٩]. همان.

[١٠]. سوره آل عمران (٣)، آيه ١٣٩.

[١١]. سوره اسراء (١٧)، آيه ٢٠.

[١٢]. سوره مائده (٥)، آيه ٨٢.