مردم سخن مى‌گويد[١]. «وَإِذا وَقَعَ الْقَوْلُ عَلَيْهِمْ أَخْرَجْنا لَهُمْ دَابَّةً مِنَ الْأَرْضِ تُكَلِّمُهُمْ أَنَّ النَّاسَ كانُوا بِآياتِنا لا يُوقِنُونَ». (نمل/ ٢٧، ٨٢) در تفاسير، مطالب بسيارى درباره اين موجود شگفت بيان شده‌[٢] كه تا حدّ بسيارى غير واقعى و بى‌اساس به نظر مى‌رسد[٣] و در ظاهر برگرفته از منابع اسرائيلى است.[٤]

١٠. هجوم يأجوج و مأجوج:

قومى وحشى و فاسد با تخريب سدّ ذوالقرنين، در اندك زمانى سرتاسر جهان را پر از ظلم و فساد خواهد كرد تا آن كه بنابر روايات، در عصر ظهور مهدى، به طور كلّى از بين خواهد رفت:[٥] «حَتَّىإِذا فُتِحَتْ يَأْجُوجُ وَ مَأْجُوجُ وَ هُمْ مِنْ كُلِّ حَدَبٍ يَنْسِلُونَ.» (انبياء (٢١)، ٩٦) برخى، يأجوج و مأجوج را يكى از نژادهاى انسانى، با صفات ظاهرى خاص يا موجوداتى خارق‌العاده دانسته‌اند كه از پشت مانعى مادّى خارج شده، به كشتار مردم و تخريب منابع طبيعى خواهند پرداخت.[٦] برخى ديگر نيز آنان را نمادى از يك تمدّن مادّى مخرّب شمرده‌اند كه سدّ معنوى ساخته شده به دست پيامبران را منهدم و حيات طبيعى و معنوى را بر كره زمين تهديد خواهد كرد؛[٧] در هر حال، بيش‌تر مفسّران با استناد به آيه‌ «وَتَرَكْنا بَعْضَهُمْ يَوْمَئِذٍ يَمُوجُ فِي بَعْضٍ وَ نُفِخَ فِي الصُّورِ فَجَمَعْناهُمْ جَمْعاً» (كهف (١٨)، ٩٩) كه بنابر قول مشهور، به هجوم آنان اشاره داشته و بى‌درنگ از قيامت سخن به ميان آورده، آن را از نشانه‌هاى متّصل به قيامت شمرده‌اند و سخن از بازگشت برخى اقوام گذشته را هنگام خروج يأجوج و مأجوج مربوط به قيامت دانسته‌اند:[٨] «وَحَرامٌ عَلى‌ قَرْيَةٍ أَهْلَكْناها أَنَّهُمْ لا يَرْجِعُونَ\* حَتَّى إِذا فُتِحَتْ يَأْجُوجُ وَ ...» (انبياء (٢١)، ٩٥ و ٩٦) برخى ديگر، اين حادثه را به استناد روايات بسيار، به دوران ظهور مربوط دانسته‌[٩] و اشاره به بازگشت برخى اقوام را به مسأله «رجعت» ارتباط داده‌اند.[١٠]

١١. رجعت:

در آخرالزمان برخى از نيكوكاران و بدكاران زمان‌هاى گذشته، دوباره زنده مى‌شوند. «وَيَوْمَ نَحْشُرُ مِنْ كُلِّ أُمَّةٍ فَوْجاً مِمَّنْ يُكَذِّبُ بِآياتِنا.» (نمل (٢٧)، ٨٣) اين آيه فقط به برانگيخته شدن عدّه‌اى از مكذّبان و نه همه آن‌ها اشاره كرده؛ بدين جهت، روايات و مفسّران شيعه، ميان مصداق اين آيه و قيامت، تفاوت قائل شده و آيه را به آخرالزمان مربوط دانسته‌اند كه عدّه‌اى از نيكوكاران و بدكاران اعصار گذشته، زنده شده، هر يك نتيجه دنيايى اعمال خويش را خواهد ديد.[١١] مرگ و زندگى دوباره: «رَبَّناأَمَتَّنَا اثْنَتَيْنِ وَ أَحْيَيْتَنَا اثْنَتَيْنِ» (غافر (٤٠)، ١١)،[١٢] عذاب پيش از عذاب بزرگ: «وَلَنُذِيقَنَّهُمْ مِنَ الْعَذابِ الْأَدْنى‌ دُونَ الْعَذابِ الْأَكْبَرِ» (سجده (٣٢)، ٢١)،[١٣] ظهور بندگان پيكارجو پيش از قيامت: «فَإِذاجاءَ وَعْدُ أُولاهُما بَعَثْنا عَلَيْكُمْ عِباداً لَنا أُولِي بَأْسٍ شَدِيدٍ» (اسراء (١٧)، ٥)،[١٤] ميثاق پيامبران با خداوند براى ايمان آوردن و يارى رساندن به پيامبراسلام: «وَإِذْ أَخَذَ اللَّهُ مِيثاقَ النَّبِيِّينَ‌ ... لَتُؤْمِنُنَّ بِهِ وَ لَتَنْصُرُنَّهُ» (آل‌عمران (٣)، ٨١)[١٥] و منّت الهى بر مستضعفان تاريخ: «وَنُرِيدُ أَنْ نَمُنَّ عَلَى الَّذِينَ اسْتُضْعِفُوا فِي الْأَرْضِ وَ نَجْعَلَهُمْ أَئِمَّةً وَ نَجْعَلَهُمُ الْوارِثِينَ.» (قصص (٢٨)، ٥)[١٦] همگى به رجعت، تفسير و تأويل شده‌اند؛ با اين حال در تفسير آيات پيشين، آراى ديگرى نيز گفته شده است.[١٧]

١٢. صلح و آرامش پايدار در سرتاسر جهان:

پس از پيروزى حضرت مهدى (عج) و يارانش، آرامش و معنويّت بر جهان حاكم خواهد شد: «وَعَدَاللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا ... وَ لَيُبَدِّلَنَّهُمْ مِنْ بَعْدِ خَوْفِهِمْ أَمْناً ....» (نور (٢٤)، ٥٥)، «إِنَّالْأَرْضَ لِلَّهِ يُورِثُها مَنْ يَشاءُ مِنْ عِبادِهِ وَ الْعاقِبَةُ لِلْمُتَّقِينَ» (اعراف (٨) ١٢٨) «وَقاتِلُوهُمْ حَتَّى لا تَكُونَ فِتْنَةٌ وَ يَكُونَ الدِّينُ كُلُّهُ لِلَّهِ» (انفال (٨) ٣٩) «لِيُحِقَّالْحَقَّ وَ يُبْطِلَ الْباطِلَ» (انفال (٨) ٨) اين آيات و آيات ديگر كه از ميراث‌برى صالحان و مستضعفان و جانشينى آنان در زمين ياد مى‌كند (انبياء (٢١) ١٠٥)، اعراف (٧)، ١٣٧؛ قصص (٢٨)، ٥؛ همگى بيانگر اين واقعيتند كه سرنوشت اين جهان، پس از جهادى الهى به امامت امام زمان (عج)، سرانجام به دست مؤمنان افتاده و جهانيان همگى در سايه حكومت حضرت در صلح و معنويت به سر خواهند برد.[١٨] افزون بر اين تحقّق كامل آيات‌ «لَهُأَسْلَمَ مَنْ فِي السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ» (آل عمران (٣) ٨٣) و «يُحْيِالْأَرْضَ بَعْدَ مَوْتِها» (حديد (٥٧) ١٧) و «الْيَوْمَيَئِسَ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ دِينِكُمْ فَلا تَخْشَوْهُمْ وَ اخْشَوْنِ» (مائده (٥) ٣) «وَيَوْمَئِذٍ يَفْرَحُ الْمُؤْمِنُونَ\* بِنَصْرِ اللَّهِ ...» (روم (٣٠) ٤ و ٥) نيز در اين دوره زمانى دانسته شده است.[١٩] در آن هنگام، همه نعمت‌هاى آسمان و زمين بر آنها نازل و از آسايش و سعادت كامل بهره‌مند خواهند شد. «لَفَتَحْناعَلَيْهِمْ بَرَكاتٍ مِنَ السَّماءِ وَ الْأَرْضِ ...» (اعراف (٧) ٩٦)[٢٠] چون اين مردم در سايه حكومت حضرت مهدى (ع) به بالاترين حدّ رشد و بلوغ مى‌رسند، بدين تربيت، خلافت انسان بر زمين به كامل‌ترين حدّ خود خواهد رسيد؛ در عين حال، وجود مقدّس امام معصوم (امام مهدى يا امامان ديگر در هنگام رجعت) تا قيامت در دنيا حضور داشته، جامعه انسانى هيچ‌گاه از حضورشان بى‌نياز نمى‌شود.[٢١]

پى‌نوشت‌ها:

(\*) برگرفته از دائره المعارف قران كريم با سپاس از مركز فرهنگ و معارف قرآن كه اين مقاله را در اختيار مجله قرار دادند.

[١]. نجات‌بخشى در اديان، ص ١٣ و ١٤؛ على و پايان تاريخ، ص ١٥- ٢٥.