ميشل فوكو، فيلسوف، متفكر و مورخ فقيد فرانسوى (١٩٨٤- ١٩٢٦)، فارغ التحصيل فلسفه از اكول نرمال سوپريور در دانشگاه سوربن پاريس، مدتى مديريت انستيتوى فرانسه در دانشگاه هامبورگ آلمان و انستيتوى فلسفه در دانشكده ادبيات دانشگاه كلرمون- فران در فرانسه را برعهده داشت.

فوكو هرگز خود را در چارچوب نگرش يا مكتب خاصى محدود نساخت، همانطور كه خود گفته بود: «هرگز از من نپرسيد كه كى هستم و همينطور از من نخواهيد كه همواره يكسان بمانم» هرگز يكجور باقى نماند و مدام در حال تغيير و تحول مواضع فكرى و عقيدتى خود بود. در آثار وى تنوع گسترده اى به چشم مى خورد، از فلسفه شناخت در اشكال نظرى و عملى آن گرفته تا فلسفه، تاريخ، روانكاوى، فمينيسم، سياست، زبان شناسى، نقد ادبى، هرمنوتيك، مدرنيته، مدرنيسم و پست مدرنيسم؛ از موسيقى «راك ان رول» تا نقد و بررسى مسائل و معضلات سيستم تأمين اجتماعى فرانسه (كه از آن بيزار بود) و ستايش از انقلاب اسلامى ايران (كه از آن به عنوان تجلى «اراده جمعى» ايرانيان، و از ايران به عنوان روح دنياى فاقد روح‌[١] ياد مى كند، عنوان گفتار حاضر).

فوكو با تدوين برداشت راديكال خود از مفهوم قدرت و رابطه آن با دانش و تحليل روند سلطه قدرت بر دانش و تبديل دانش به مثابه ابزارى در خدمت قدرت به نقد نهادهاى حاكم بر حيات اجتماعى و تحليل عوارض و پيامدهاى حاكميت بلامنازع پديده قدرت/ دانش (در اشكال و صور مختلف) بر عرصه ها و شؤون مختلف حيات فردى و اجتماعى و تسرى آن به حوزه هايى چون ادبيات، موسيقى، هنر و ... مى پردازد.

وى انقلاب ايران را نويدبخش ظهور گفتمان راديكال سياسى- عرفانى جديدى مى داند سر برآورده از دل مفاهيم و آموزه هاى مذهبى كه در طى قرون متمادى در پس لايه هاى غبار خرافه، ارتجاع و نسيان مدفون شده بود. گفتارى كه در زير ترجمه آن از نظرتان خواهد گذشت برگرفته از كتاب لارنس دى. كيتزمن تحت عنوان ميشل فوكو: سياست، فلسفه، فرهنگ: گزيده مصاحبه ها و مقالات ١٩٨٤- ١٩٧٧ است. اين مصاحبه تحت عنوان «ايران؛ روح دنياى فاقد روح» توسط كلر برير و پى ير بلانشه و به زبان فرانسه صورت گرفت و در سال ١٩٧٩ در پاريس به چاپ رسيد. اين مصاحبه از روى متن ترجمه انگليسى آن كه توسط آلن شريدان صورت گرفت، به فارسى برگردانده شد.

فوكو انقلاب ايران را تجلى بارز اراده جمعى ملت ايران مى داند، اراده اى كه نمى توان آن را ناشى از مقولات رايجى چون مبارزه طبقاتى يا ستم اقتصادى دانست. به اعتقاد فوكو موفقيت و كارآيى انقلاب اسلامى ايران به لحاظ سياسى و فرهنگى مستلزم آن بود كه اپوزيسيون انقلابى شيعه مخالف رژيم شاه تحولى عميق و انقلابى در ذهنيت توده ها ايجاد نمايد. و اين اصل بديهى را تحقق بخشد كه «مذهب، روح جهان فاقد روح» است.[٢]

شايان ذكر است آنچه در پى خواهد آمد بخشى از مصاحبه ياد شده است كه به مناسبت سالگرد پيروزى انقلاب اسلامى تقديم شما خوانندگان عزيز موعود مى شود.

پى ير بلانشه: آنچه مايه شگفتى و حيرت من شد قيام و خيزش يكپارچه كل يك ملت است. مى گويم كل. براى نمونه اگر تظاهرات عظيم عاشورا را در نظر بگيريد و ارقام را جمع بزنيد: تازه كودكان، افراد ناتوان، افراد مسن و بخشى از زنانى را كه‌