متصل و مرتبط اند و هيچكدام منفك و بريده از ديگرى نيست؛ نمى توان در ساحت اعتقاد و تفكر به دريافتهاى شرك آلود و كفرآميز معتقد بود و گمان برد كه در ساحت اخلاق و فرهنگ در ساحت مؤمنان به اديان الهى به سر مى بريم.

وقتى در مبانى اعتقادى خدشه وارد شد به صورت طبيعى در همه جهات دچار لغزش و خطا خواهيم شد به همان سان كه نمى توان انتظار داشت ابناى آدم همه مناسبات فردى و مادى خود را مطابق اوامر و نواهى حجج غير الهى و دستاوردهاى شرك آلود سامان دهند و در عين حال مؤمنى راستين و پيرو مكتب اوليا و انبيا نيز بمانند. از همين روست كه مشكل سوم را در عدم درك كامل از ساحتهاى مختلف حيات و پيوستگى آنها و تأثيرشان در حيات و ممات فردى و جمعى مى دانم.

ما حيات را منحصر به ساز و كار اين جهانى كرده ايم و بر طبل عمله ظلم مى كوبيم و در عين حال بر درگاه حجج الهى طلب مغفرت و غفران الهى مى آوريم.

ما عهد ولايت را در ذكر مصيبتى و برگزارى جشن ولادتى خلاصه مى كنيم و ساير مناسبات فرهنگى و عملى را در پى عهد ظالمين سامان مى دهيم. در واقع به منافقينى مى مانيم كه به برخى از آيات ايمان آورده و برخى را انكار مى كنند:

إِنَّ الَّذِينَ يَكْفُرُونَ بِاللَّهِ وَ رُسُلِهِ وَ يُرِيدُونَ أَنْ يُفَرِّقُوا بَيْنَ اللَّهِ وَ رُسُلِهِ وَ يَقُولُونَ نُؤْمِنُ بِبَعْضٍ وَ نَكْفُرُ بِبَعْضٍ وَ يُرِيدُونَ أَنْ يَتَّخِذُوا بَيْنَ ذلِكَ سَبِيلًا أُولئِكَ هُمُ الْكافِرُونَ حَقًّا وَ أَعْتَدْنا لِلْكافِرِينَ عَذاباً مُهِيناً.[١]

همانا آنان كه كفر ورزيدند به خدا و پيغمبرانش مى خواهند جدايى افكنند ميان خدا و پيامبرانش و گويند ايمان آورده يم به بعضى و كفر ورزيديم به بعضى و خواهند كه برگيرند ميان اين راهى، آنانند براستى كافران و براى آنان آماده كرده ايم عذابى خوار كننده.

متأسفانه ما همواره سر در پى راهى ميانه نهاده ايم، تا خود را قانع و راضى سازيم. به طمّاعى حريص مى مانيم كه دنيا و آخرت را با هم مى خواهد بهشت زمين و آخرت را يكجا مى طلبيم بى آنكه عهد راست كرده باشيم.

در عمل دنيايى بر طبل عهد خود و يا جماعتى چونان خود مى كوبيم و در تمناى آخرتى به عبث به برخى احكام فردى تأسى مى جوييم شايد كه متضمن حور و قصر و بهشت باشد.

در گذشته، رسم و ادب ستوده اى در ميان پيشينيان ما از ميان پدران و مادران اهل ايمان وجود داشت كه دين خود را به ائمه معصومين، عليهم السلام، عرضه مى داشتند تا مورد گواهى و تأييد واقع شود. حال بايد پرسيد دين خود را به محضر كداميك از ائمه معصومين، عليهم السلام، عرضه داشته ايم؟

آن بزرگواران كداميك از باورهاى ما را درباره مبدأ هستى، جايگاه آدمى در پهنه خاك، نسبت با كفار دول مختلف و بسيارى از امور ريز و درشتى كه بدان مبتلاييم تأييد