هيچ جا ذكر نشده كه تعهد در برابر اين عهد به معنى دوستى زبانى و عرض ادب و زيارت است. چه دوستى و عرض ادب مقدمه اين امر و نه تماميت آن است. همانكه طى قرون متمادى و هم امروز مسلمين و شيعيان بدان گرفتار آمده اند. آنان، حقيقت پاسدارى اين عهد را در عرض ادب صورى و انجام پاره اى مناسك مستحب فرض كرده و از آن غافل مانده اند. شايد بتوان مهمترين و در عين حال اولين مشكل اينان را در فقدان معرفت درباره ائمه هدى، عليهم السلام، دانست.

از اولين روز خلقت كه در واقع اولين كلاس معرفت امام و حجج الهى نيز هست، خداوند از ايشان با عنوان خزانه علم خداوند، امناء اسرار الهى، حجج خداوند در عرصه زمى، صاحب الامر، صراط مستقيم، ميراث دار علم انبيا و ... ياد كرده است و اينهمه بجز صفات، القاب و مشخصاتى است كه از طريق پيامبر، صلّى اللَّه عليه وآله، و ساير ائمه معصومين، عليهم السلام، درباره اوليا و حجج الهى بعد از پيامبر به ما رسيده. چنانكه در بسيارى از ادعيه ماثوره، از اينان با عنوان: محل نزول ملائك، معدن رحمت، پيشواى امم، درهاى ايمان، صاحبان عقل كامل، پناه خلق عالم، حجج بالغه الهى براى اهل دنيا و آخرت، معدن حكمت الهى، دعوت كنندگان بسوى خداوند، آشكار كنندگان امر و نهى الهى، بقيةالله، راهنمايان صراط مستقيم و ... ياد شده است.

درك اينهمه براى همگان ساده نيست اما، وقوف به شأن و منزلتى كه خداوند براى حجج بالغه قائل شده، همگان را متذكر آن مى سازد كه معرفت در اينباره رهنمونف آدمى به سرمنزل ولايت است تا از طريق و به مدد آن امكان ورود به آستان قرب الهى و دخول به بهشت رضوان وى فراهم آيد.

مشكل دوم فقدان درك درست از عهد و ميثاقى است كه تعهد بدان تكليف ماست. بى گمان هر يك از بندگان در هيأت مناسبات فردى و جمعى متعهد به پيمانى هستند كه نانوشته آن را پاس مى دارند و حتى پاسدارى از آن را جزء بديهيات به حساب مى آورند.

اگر درك مى شد كه عدم پاى بندى به عهد ولايت و پاسدارى از آن به منزله خروج از جوار حق و ورود به خيل عاصيان دورمانده از رحمت است و موجب نگونسارى در دوزخ، همه نگاه و همه دريافت و عمل ما تغيير مى كرد.

متأسفانه چنانكه قبلًا متذكر شدم همواره ما در سه ساحت از حيات به سر مى بريم. ساحت اعتقادى، ساحت اخلاقى و ساحت عمل و مناسبات عادى حيات. اين سه ساحت به هم‌