زيارت، راهكار برقرارى ارتباط با معصوم (ع) در زمان غيبت و ظهور و در زمان حيات و ممات اوست. زيارت، از مهم‌ترين عوامل تربيتى و راهبرد اهل بيت (ع) براى ايجاد، تقويت و تعميق ارتباط شيعيان با ارواح آسمانى و مطهّر خاندان عصمت است. اين ارتباط بايد از يك ارتباط موقّت و احساسى و مقطعى، فراتر رفته و به ارتباطى دائمى و عارفانه تبديل شود تا برآيند آن، تربيت شيعى واقعى و عاشق اهل بيت (ع) باشد. ساز و كار زيارت، ابزارى معنوى و بسيار مؤثّر و روح‌افزاست كه در فرهنگ تشيع، جايگاهى ويژه دارد. زيارت از ديدگاه اهل بيت (ع) جريانى چندلايه با ابعاد فرهنگى، سياسى، اعتقادى، اقتصادى و عرفانى است كه تأثيرات فردى و اجتماعى متعدّدى دارد. شناخت مبانى نظرى زيارت، آن هم زيارت با پاى پياده، انگيزه بهره‌مندى از بركات بى‌شمار آن را دوچندان مى‌كند و گامى مؤثّر در راستاى ترويج و تبليغ فرهنگ ناب زيارت است.

حضور در ميان خيل زائران پياده «كربلا» در ايام اربعين ١٤٣٥ ه-. ق. (١٣٩٢ ش.) بهانه‌اى شد تا با نگاهى قرآنى و روايى به مبانى نظرى زيارت با پاى پياده و آنگاه زيارت امام حسين (ع) با پاى پياده، به واكاوى اهمّيت و ارزش اين نوع زيارت بپردازيم.

در خصوص كيفيت زيارت، چه زيارت «خانه خدا» و «مدينه منوّره» و چه زيارت ساير «عتبات عاليات»، با توجّه به چگونگى طى كردن مسير، دو مرتبه وجود دارد: مرتبه نخست كه مرتبه آسان و مرجوح است، همان طى مسير با وسيله نقليه و با استفاده از امكانات رفاهى در خوراك، پوشاك و مكان استراحت است كه اين قسم، خود داراى مراتب حدّاقلى تا حدّاكثرى مى‌باشد؛ مرتبه دوم، مرتبه سخت‌تر و راجح است كه همان طى مسير با پاى پياده و بهره‌مندى از حدّاقل امكانات مى‌باشد. اين قسم از سفر زيارتى كه برگرفته از روحيات جهادى بوده و در كمال سادگى و تنزّه از امور رفاهى انجام مى‌پذيرد، نوعى رياضت شرعى است كه بركات فراوان معنوى و تربيتى براى زائر به دنبال دارد.

از ميان اين دو قسم زيارت، شواهد و جهت‌گيرى‌هاى قرآنى، روايات و سيره انبيا و اولياى الهى و بسيارى از عرفا و بزرگان، ناظر به شيوه دوم است كه در اينجا، به تعدادى از اين شواهد اشاره مى‌كنيم:

١. شاهد قرآنى‌

«قرآن» در آيه اعلام حجّ و بيان آداب حجّ، تشرّف با پاى پياده را بر تشرّف با مركب سوارى، مقدّم مى‌شمارد و مى‌فرمايد:

«وَأَذِّنْ فِي النَّاسِ بِالْحَجِّ يَأْتُوكَ رِجالًا وَ عَلى‌ كُلِّ ضامِرٍ يَأْتِينَ مِنْ كُلِّ فَجٍّ عَمِيقٍ؛[١]

[اى ابراهيم!] در ميان مردم براى اداى حج، بانگ برآور تا [زائران‌] پياده [و سواره‌] بر هر شتر لاغرى كه از هر راه دورى مى‌آيند، به سوى تو روى آورند.»

در «تفسير نور»، در توضيح اين آيه آمده است:

پياده رفتن به حج، برتر از سواره است؛ [زيرا] «رجالًا» قبل از «كلّ ضامر» آمده است.[٢]

محمّدبن احمدبن جزى نيز مى‌گويد: