ماهنامه موعود - مؤسسه فرهنگى هنرى موعود عصر - الصفحة ٣٦ - رمز و راز تحريم گوشت حيوانى كه بدون ذكر نام خدا ذبح شده است
نقش طعام
سيد محمود ضياء آبادى
«حال از آنچه كه خدا به شما روزى كرده است به گونه حلال و پاكيزه تناول كنيد [و از آن برخوردار گرديد] و شكرگزار نعمتهاى خدا باشيد، اگر او را مىپرستيد.
خداوند تنها مردار و خون و گوشت خوك و آنچه را كه با نام غير خدا سر بريده شده است، بر شما تحريم كرده و در عين حال، اگر كسى تحت شرايط خاصّى، مضطرّ و ناچار شد و از آنها بخورد، در صورتىكه تجاوز از حدّ ضرورت ننمايد، نزد خدا مغفور است و مجازات نخواهد شد؛ زيرا خدا آمرزنده و مهربان است.»
در دو آيه قبلى (١١٢ و ١١٣) مردمى كه نسبت به نعمتهاى مادّى و معنوى خدا ناسپاسى مىكنند، مورد ذمّ و نكوهش قرار گرفتند و عاقبت شوم آنها با ارائه يك نمونه تاريخى، استحقاق عذاب اعلام گرديد كه:
«... فَأَخَذَهُمُ الْعَذابُ وَ هُمْ ظالِمُونَ؛[١]
آنها را عذاب درگرفت؛ در حالىكه ظالم بودند.»
حال، آيه ١١٤ به عنوان يك درس عبرت از تاريخ گذشتگان مىفرمايد:
«اينك كه شما از پايان زندگى كفرانكنندگان نعمت آگاه شديد كه چگونه مشمول غضب و محكوم به عذاب خدا گشتهاند. اين ديگر عاقلانه نيست كه شما هم دنبالهرو آنها باشيد و در مسير كفران نعمتهاى خدا قدم برداريد كه:
«فَكُلُوامِمَّا رَزَقَكُمُ اللَّهُ حَلالًا طَيِّباً وَ اشْكُرُوا نِعْمَتَ اللَّهِ إِنْ كُنْتُمْ إِيَّاهُ تَعْبُدُونَ؛
حال از آنچه كه خدا به شما روزى كرده است، به گونه حلال و پاكيزه تناول كنيد [و از آن برخوردار گرديد] و شكرگزار نعمتهاى خدا باشيد، اگر او را مىپرستيد.»
آيا غذاى حرام همين چهار چيز است؟
آنگاه آيه ١١٥، قسمتى از موادّ غذايى مربوط به حيوانات را كه در دين مقدّس تحريم شده است، بيان مىكند و آن چهار چيز است: مردار، خون، گوشت خوك و حيوانى كه با نام غير خدا سر بريده شده است.
سؤالى كه اينجا ممكن است مطرح شود، اين است كه: كلمه «إنّما» از نظر ادبى، دلالت بر حصر و انحصار مىكند و حال آنكه مىدانيم موادّ غذايى تحريم شده حيوانات، در اين چهار چيز منحصر نمىباشد.
در جواب اين سؤال فرمودهاند:
حصر در اينجا، به اصطلاح «حصر اضافى» است؛ يعنى در مقام نفى بدعتهايى است كه مشركان در تحريم پارهاى از حيوانات داشتند و منظور، حصر حقيقى نيست.
رمز و راز تحريم گوشت حيوانى كه بدون ذكر نام خدا ذبح شده است
مطلبى كه تذكّر آن لازمتر به نظر مىرسد، اين است كه راز تحريم گوشت مردار و خون و گوشت خوك بر كسى پوشيده نيست و همه، كم و بيش از مفاسد ضدّبهداشتى آنها آگاهند؛ امّا موضوع «ما أُهِلَّ لِغَيرِاللهِ بِه» حيوانى كه با نام غير الله يا بىنام الله سر بريده شده باشد، راز و رمز تحريمش روشن نيست؛ يعنى اگر مثلًا شخص مسلمانى گوسفندى را رو به قبله روى زمين خوابانده با كارد آهنى، چهار رگ آن را بريده و خون به قدر كافى از بدن حيوان خارج شده و فقط بسمالله نگفته است. از نظر آيه شريفه، اين حيوان در رديف مردار، خون و گوشت خوك قرار گرفته و خوردن گوشت آن حرام است. در صورتىكه روشن است كه گوشت اين حيوان هيچگونه ضرر و زيان بهداشتى براى انسان ندارد؛ زيرا گفتن و نگفتن بسم الله هنگام سر بريدن حيوان، تأثيرى در گوشت آن نمىكند.
در مقام حلّ اين اشكال عرض مىشود:
مشكل اصلى ما، در شناختن حقيقت انسان است كه ما خيال مىكنيم