ماهنامه موعود - مؤسسه فرهنگى هنرى موعود عصر - الصفحة ٤٦ - الف پرهيز از حيله و نيرنگ
معاويه از من زيركتر نيست!
سياست اميرالمؤمنين على عليه السلام براساس موازين اسلام و «قرآن» بود و آن حضرت هيچگاه از موازين اسلام منحرف نگرديدند و ذرّهاى از احكام اسلام سرپيچى نكردند. ايشان در تمام مدّت حكومتشان، كتاب خدا و سنّت رسولش را در نظر داشتند و در هيچ كارى، سليقههاى شخصى را كه مخالف كتاب خدا و رسولش باشد، به كار نگرفتند.
بىگمان، امام على عليه السلام از شيوهها و ابزارهايى كه حكومت ايشان را تداوم بخشد و از تمام نيرنگهايى كه پايههاى حكومتشان را استوار سازد، آگاهى داشتند؛ ولى آنچه او را از به كارگيرى نيرنگ در امر سياست باز مىداشت، دين و تقوا بود. حضرت على عليه السلام، موفّقيت و پيروزى را در خشنودى، رضاى خدا و اجراى حق و عدالت مىديدند؛ نه در حكومت چند روزه بر مردم؛ زيرا نه دنيا را مىخواستند و نه حكومت بر آن را. به فرموده خود حضرت، ارزش تمام دنيا و حكومت آن، كمتر از يك كفش وصلهدار بود. هدف حضرت اين بود كه حقّى را احيا و باطلى را نابود كنند و عدالتى را برقرار سازند.
اين روش حضرت، به معناى سستى در رأى و ضعف در سياست نيست؛ بلكه كمال قوّت و قدرت ايشان است؛ زيرا ضعيف كسى است كه هر از چند گاهى، براساس مصالح شخصى با ترس و طمع يا عوامل ديگر از معيارهاى حق عدول كند؛ ولى حضرت هيچگاه معيارهاى حق را بر هم نزدند و سستى نورزيدند. او مانند برخى از سياستمداران نبودند كه به اسم مشورت، سر مردم را گرم كنند و كارى به رأى و نظر آنها نداشته باشند.
امام عليه السلام، دين را وسيله تحكيم موقعيت و حكومت خود قرار ندادند تا با آن، مردم را بازى دهند. ايشان حكومت را وسيلهاى براى اجراى دين مىدانستند؛ نه دين را وسيلهاى براى حكمرانى بر مردم. بعضى از ياران امام عليه السلام، سياست را به مكر و فريب در حكومت تعبير مىكردند؛ ولى ايشان، سياست را درستى در امر حكومت مىدانستند. در ادامه به برخى از روشهاى سياسى اميرالمؤمنين، على عليه السلام مىپردازيم.
الف. پرهيز از حيله و نيرنگ
حضرت على عليه السلام در دوره حكمرانى و اداره امور مردم، هرگز نيرنگبازى و فريبكارى نكردند. ايشان نمىخواستند. از اين راه براى خود موقعيّتى فراهم كنند. در سياست ايشان ملاحظهكارى وجود نداشت. هرگز فريب مدّاحان چاپلوس را نخوردند و در لفافهاى عوامفريبانه با مردم سخن نگفتند. صراحت لهجه و صداقت در گفتار و كردار از ويژگىهاى رفتار سياسى ايشان بود؛ همچنانكه خود آن حضرت مىفرمايند:
«اى مردم! وفا همراه راستى است كه سپرى محكمتر و نگهدارندهتر از آن سراغ ندارم. آن كس كه از بازگشت خود به قيامت آگاه باشد، خيانت و نيرنگ ندارد؛ ولى امروز در محيط و زمانهاى زندگى مىكنيم كه بيشتر مردم حيله و نيرنگ را راه زيركى مىپندارند و افراد جاهل، آنان را اهل تدبير مىخوانند.»[١]
امام عليه السلام در جاى ديگر، در پاسخ