ماهنامه موعود - مؤسسه فرهنگى هنرى موعود عصر - الصفحة ٢٢ - خود مراقبتى
لطفاً مراقب باشيد!
سهيلا صلاحى اصفهانى
زندگى من و تو قاعدههايى براى خود دارد. پريشان و بىقواره نيست ...
الگوهايى را پذيرفتهايم و بر اساس آنها، رفتارهاى فردى و اجتماعىامان را شكل مىدهيم ...
ضوابط، سليقهها و باورهاى خاصّى حاكم بر روابط ماست ....
من و تو صاحب هويّتى اجتماعى هستيم كه بيانگر نظام ارزشى ويژهاى است ....
امّا آيا منش و معيارهاى انتخابى ما، بهترين گزينههاى ممكن هستند؟ آيا با آنچه دين و فرهنگ به سوى آن فرا مىخواند، هماهنگ است؟
بىترديد، دين، غنىترين و جامعترين منبع براى باز يافتن اصول حاكم بر حيات فردى و جمعى و گزينش صحيحترين شيوه و سبك زندگى است و با نگاهى دوباره به زندگى خود، فاصلهاى معنادار ميان آموزههاى دينى و بعضى برنامههاى عملى خود خواهيم يافت.
از اينرو، تحوّل و ويرايش در سبك زندگى بر مبناى آموزههاى دينى، امرى ضرورى به نظر مىرسد.
برخى عادتها و رفتارها بايد به برنامه زندگى ما افزوده شود؛
برخى عادتها و رفتارها بايد از برنامه حذف شود؛
شرايط و آرايش بعضى از فعّاليتها بايد تغيير كند؛
و بعضى از اولويّتها بايد از نو تنظيم شود.
در اين مقاله، به موضوع خودمراقبتى كه بسيار مورد تأكيد اسلام است و معمولًا در برنامه روزانه از آن غفلت مىگردد، پرداخته مىشود. خودمراقبتى، شور و شوق زندگى و انگيزه موفّقيت ما را افزايش مىدهد.
خود مراقبتى
خودمراقبتى مجموعهاى از رفتارها و اعمال آگاهانه و داوطلبانهاى است كه به منظور تأمين، حفظ و ارتقاى سلامت جسمى، روحى، اجتماعى و معنوى فرد يا خانواده انجام مىگيرد.
خودمراقبتى سبب تجديد انرژى و كاهش استرس مىشود، شادى و آرامش را بيشتر كرده و احساسى مثبت براى زندگى به انسان مىدهد. نشاط و تندرستى، در سايه خودمراقبتى حاصل شده و توانى افزونتر براى انجام وظايف و مسئوليتها در انسان ايجاد مىكند. به عبارت ديگر بهبود كيفيت زندگى در گرو خودمراقبتى است.
انسانى كه ارزش وجودى خود را باور داشته باشد، براى داشتن زندگى بهتر ناگزير از برنامهريزى است؛ برنامهاى كه در آن، با مراقبت از خود بتواند به سلامت جسم و جان دست يابد و البتّه بايد تعهّدى جدّى نسبت به اجراى آن داشته باشد.
متأسّفانه برخى از ما به علّت مسئوليتها و دغدغههاى فراوانى كه در زندگى داريم، از توجّه به خود باز مانده و خودمراقبتى را فراموش كردهايم و به اين ترتيب هسته اصلى تندرستى و سلامت را از دست مىدهيم.
بررسى اجمالى برخى از آيات «قرآن كريم» و سنّت پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله و سلم و معصومان عليه السلام كه بهترين الگو در خودمراقبتى هستند، بيانگر اهمّيت اين موضوع است. به عنوان مثال، آياتى چون:
«ياأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا عَلَيْكُمْ أَنْفُسَكُمْ لا يَضُرُّكُمْ مَنْ ضَلَّ إِذَا اهْتَدَيْتُمْ ...؛[١]
اى كسانى كه ايمان آوردهايد! مراقب خودتان باشيد. اگر شما خود هدايت يافتيد، كسى كه گمراه شده به شما زيانى نمىرساند.»
يا:
«ياأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا قُوا أَنْفُسَكُمْ وَ أَهْلِيكُمْ ناراً ...؛[٢]
اى كسانى كه ايمان آوردهايد! خودتان و خانوادههايتان را از آتش (جهنّم) حفظ كنيد.»
به گونهاى نشاندهنده مراقبت از خود و خانواده در جنبههاى مختلف مىباشد.
درواقع، توجّه به حضور دائمى خداوند «... فَأَيْنَما تُوَلُّوا فَثَمَّ وَجْهُ اللَّهِ ...؛[٣] به هر كجا رو كنيد، به سوى الله رو كردهايد.»، مهمترين مقدّمه براى خودمراقبتى است.
خودمراقبتى داراى چهار بُعد جسمى، روانى و عاطفى، اجتماعى و معنوى است.