ماهنامه موعود - مؤسسه فرهنگى هنرى موعود عصر - الصفحة ٧٢ - شعر انتظار و انسان منتظر
شعر انتظار و انسان منتظر
اشاره:
در نشست پاسداشت چهاردهمين سال فعّاليت موعود، بخش ويژهاى نيز به شعر انتظار اختصاص يافت. در اين گفتوگوى كوتاه، صميمى و شاعرانه- تعدادى از شاعران برجستهى كشور كه داراى آثارى در موضوع شعر آيينى و شعر انتظار هستند- دربارهى معناى شعر و شاعر و همچنين چگونگى شعر انتظار، به تبادل نظر پرداختند.
شاعران حاضر عبارت بودند از: آقايان ابوالقاسم حسينجانى (شاعر نامدار و سرايندهى شعر: «جاده و اسب مهياست، بيا تا برويم»)، رضا اسماعيلى (شاعر و منتقد ادبى)، عبدالرّحيم سعيدى راد (شاعر، نويسنده) و آقاى رفيعى (نويسنده، مترجم و پژوهشگر).
در مقدّمه آقاى سيّد على محمّد رفيعى كه خود از نويسندگان و پژوهشگران شناخته شده روزگار ماست، گفت:
مىخواهيم درباره شعر انتظار و انسان منتظر صحبت كنيم. من براى مقدّمه، تعريفى از شعر و ويژگىهاى شعر ارائه مىكنم و بعد پرسشى را از دوستان عزيز خواهم داشت. در يك جمله شعر، هنر است. هنر نيز پديدهاى است مركب از دو چيز: اوّل خلاقيّت و دوم زيبايى. اگر خلاقيّت باشد ولى زيبايى نباشد، چيزى است شبيه اختراع كه اختراع لزوماً زيبا نيست. امّا اگر زيبا باشد و خلاقيّت در آن نباشد، تقليد است مثل دستگاه چاپ كه يك تصوير را تكرار مىكند. در اين ميان ادبيّات هنر است و هنر زبان است مثل نقاشى كه هنر رنگ و خوشنويسى كه هنر نگارش و موسيقى كه هنر صدا و مجسّمهسازى كه هنر حجم است. ادبيّات هنر زبان است؛ يعنى: كار خلّاقانه زيبا در زبان است. شعر، گونهاى از ادبيّات است؛ ادبيّات مبتنى بر تخيل. به قول قدما ماده شعر خيال و تخيّل است يعنى شعر، كار خلّاقانه زيبايى در زبان است بر پايه تخيّل. مىدانيد كه انسان يك قوه و نيرو به نام خيال و تخيّل دارد كه از وظايف اين قوه اين است كه در تصاوير و احكامى كه ذهن ما از جهان خارج گرفته، تصرف مىكند و باعث تغيير در آن مىشود يعنى مثلًا مفهوم سر را از جهان خارج مىگيرد و بعد مىتواند انسانى را با دو سر تصور كند. مىتواند گلى را تصور كند كه از كوه بزرگتر است. از وظايف قوه تخيّل اين است كه در تصويرهايى كه ما از جهان خارج گرفتهايم يا در روابطى كه از جهان خارج گرفتهايم تصرف مىكند. شعر كه مادّهاش خيال است به قول قدما، از نظر تخيل بايد سه ويژگى داشته باشد: خيالخيز باشد يعنى اين شعر از تخيل شاعر برخاسته باشد. خيالافكن باشد يعنى