ماهنامه موعود - مؤسسه فرهنگى هنرى موعود عصر - الصفحة ٢١ - الف- حوادث
نخستين، متوجه مىشويم سه اصطلاح اصلى و پايهاى در مورد حوادث بصره وجود دارد: ١. غرق شدن، ٢. خسف، ٣. خرابى و ويرانى. هر يك از اين موارد زمانى دارند كه در آن زمان روى مىدهند و با رويداد ديگر فاصله دارند، امّا روايات، هر يك از اينها را به عنوان بخشى از ملاحم و فتنههاى آينده بصره ذكر كردهاند. براى اينكه خوانندگان محترم در فهم و درك اين موارد، دچار مشكل نشوند، ما اين مباحث را به اين صورت مورد بررسى قرار مىدهيم.
در كتاب «شرح نهجالبلاغه» تأليف ميثم البحرانى آمده است: «زمانى كه امام على (ع) از جنگ جمل فارغ شد، به يك جارچى دستور داد در بصره جار بزند كه نماز سه روز (از فردا) به صورت جماعت برگزار مىشود و هيچ عذرى از كسى پذيرفته نيست مگر اينكه عذر يا دليل موجّهى داشته باشد. در روز مقرّر، امام على (ع) نماز صبح را در مسجد جامع به جماعت خواند. زمانى كه نماز خود را به پايان رساند، به پا خاست و به ديوار قبله تكيه داد و خطبهاى براى مردم خواند. ابتدا به حمد و ستايش پروردگار پرداخت، سپس بر پيامبر و خاندانش درود فرستاد و براى مؤمنان و مسلمانان درخواست بخشش كرد». سپس فرمود: «اى اهل بصره، اى اهالى شهرى كه تاكنون سه مرتبه، اهل خود را به كام مرگ فرستاده است، خداوند متعال، مرحله چهارم را نيز محقّق مىسازد و كامل مىكند. اى لشكريانِ آن زن (عايشه) و اى پيروان مركب (شتر عايشه) كه چون فرياد زد، اجابت كرديد و زمانى كه پى شد، شكست خورديد، زود رنجيدهخاطر مىشويد، آيين شما نفاق است و آب آشاميدنىتان تلخ و غيرقابل استفاده، خاك شهرتان بدبوترين خاكها و دورترين آنها از رحمت خداوندى است ... گويا مىبينم شهر شما را آب پوشانده است، به گونهاى كه غير از كنگرههاى مسجد كه مانند سينه پرنده در وسط دريا آشكار است، چيزى ديده نمىشود ...».
امام در خطبه خويش مىفرمايد: «اى منذر، بصره در كتابهاى [آسمانى] پيشين سه نام ديگر دارد كه جز دانشمندان كسى از آن آگاه نيست: تدمر، خديبه، موتفكه. پس فرمود: اى اهالى بصره، خداوند براى هيچ سرزمينى از سرزمينهاى مسلمانان، چنين شرف و كرامتى قرار نداده، در حالى كه اين شرف و بزرگى را با منّت خود به بصره داده است. شما راستقبلهترين هستيد، قبله شما رو به مقام است، جايى كه امام در مكّه قيام مىكند. قارىهاى شما، برترين قاريان هستند و پارسايان شما، پارساترين، عابدان شما، عابدترين و تاجران شما بهترين تاجران و درستكردارترين تاجران، صدقهدهندگان شما، برترين صدقهدهندگان هستند. ثروتمندان شما، بخشندهترين و فروتنترين مردمان، بزرگان شما، خوشاخلاقترين و نيكوكردارترين مردمان هستند. شما كسانى هستيد كه كمترين مشقّت را بر همسايگان روا مىداريد و در كارهاى آنها تجسّس نمىكنيد. شما مشتاق و پرتلاشترين مردمان در نماز جماعتايد. ميوه شما، بيشترين است و اموال شما بيشترين اموال، كودكان شما، زيركترين كودكان و زنان شما، پرهيزكارترين و پاكترين زنان و در كار همسردارى، بهتريناند. خداوند آب را به تسخير شما درآورد و شب و روز آن را براى آبادانى به كار