آزادى و دين سالارى - سبحانى، شيخ جعفر - الصفحة ٩٦
حوار و گفتگوى قهرمان توحيد، ابراهيم خليل را با نمرود زمان، و مناظرهى موسى كليم را با فرعون و ديگر مناظرات پيامبران را با امتهاى خويش مورد بررسى قرار دهيد تا روشن گردد كه تا آنجا كه هدف، حقيقتيابى است، قلم و بيان، آزاد است.
در اوج درخشندگى آفتاب اسلام، كه همه نقاط متمدّن را تحت پوشش داشت، و اوّلين و آخرين سخن از آن حاكمان اسلام بود مع الوصف بازار مناظره آنچنان داغ و فضاى مناظره آنچنان وسيع و گسترده بود كه پيروان مذاهب گوناگون به نشر عقيدهى خود مىپرداختند تا آنجا كه ابن ميمون يهودى در قرن ششم به دفاع از كلام يهودى برخاسته و كتاب «دلالة الحائرين» را نشر داده است.
مجموع مناظرههاى پيشوايان ما كه در كتاب «احتجاج» طبرسى گرد آمده است حاكى از فضاى باز، براى بيان عقايد بوده است.
در حوزههاى علمى، فنّ مناظره، يكى از علومى است كه در گذشته، مادّهى درسى بوده و هماكنون در «دروس خارج» شاگردان در نقد انديشهى اساتيد آزاد مىباشند و به كلام درس، زيبايى خاصّى مىبخشند.
آزادى بيان و گفتار[١]
هر موقع سخن از آزادى بيان و گفتار به ميان مىآيد، تصور
[١] سبحانى تبريزى، جعفر، آزادى و دين سالارى، ١جلد، موسسه امام صادق (ع) - قم، چاپ: اول، ١٣٨٤ ه.ش.