كمتر موضوعى مانند «آزادى» مورد توجّه و تحليل محققان و پژوهشگران قرار گرفته و تعريفات آزادى شايد از دويست تجاوز كند[٢] تاآنجاكه «ياسپرس» از متفكران معاصر بر اين باور است كه تعريف قانع كننده‌اى براى آزادى امكان ندارد، و تأكيد مى‌كند كه معنى آزادى براى هميشه دور از تصور و فهم باقى خواهد ماند.[٣] حتّى شهيد بزرگوار علّامه مطهرى آزادى را از مسايل پيچيده‌اى معرّفى مى‌كند كه فلاسفه و روانشناسان و علماى اخلاق از حلّ و فصل آن درمانده‌اند.[٤] «فرانس روزنتال» مى‌گويد: «هرجا كه سنّت برده‌دارى وجود داشت، تعريف آزادى مشكلى به بار نمى‌آورد. در اين شرايط، آزادى‌

[١]. همان، ص ٢٢.

[٢]. چهار مقاله درباره آزادى، ص ٢٣٦.

[٣]. انديشه هستى، ص ٩٣؛ پديدارشناسى، ص ١٧٣.

[٤]. اصول فلسفه و روش رئاليسم: ٣/ ٤٦٤.