آزادى و دين سالارى - سبحانى، شيخ جعفر - الصفحة ٤٣
شرايط موجود بهرهمند شود و راه رشد و تكامل را در پيش بگيرد و توانها را به فعليت تبديل سازد.
مساعد ساختن شرايط براى شكوفايى استعدادها نامى جز آزادى كه شاخهاى از عدالت است ندارد.
شما اين مطلب را مىتوانيد دربارهى موجود زندهاى به نام درخت در نظر بگيريد، درخت در هر شرايطى به بار نمىنشيند بلكه بايد شرايطى فراهم آورد كه اين موجود زنده راه تكامل را در پيش گيرد و توان خود را به فعليت برساند.
البته اين مثال از يك نظر مىتواند هدف ما را تأمين كند و آن اين كه تأمين شرايط مايهى تكامل است. امّا از جهتى اين مسأله با مورد بحث ما فاصلهى زيادى دارد زيرا، در درخت اختيار و انتخاب نيست و به بار نشستن نتيجهى قهرى فراهم گشتن شرايط است درحالىكه انسان بايد به دست تواناى خود به فراهم كردن شرايط تن دهد يا كمك كند آنگاه با كمال اختيار از شرايط بهره گيرد و به سوى تكامل گام بردارد.
از اين بيان مىتوان اين نتيجه را گرفت كه آزادى كالاى وارداتى نيست كه از خارج بر جامعه تحميل شود و اصلا آزادى وارداتى رشد مصنوعى است، و بسان ديگر امور تحميلى نشانهى كمال جامعه و عظمت و عزت او نيست بلكه آزادى يك ارزش درونى است كه بايد