بنابراين مسأله‌ى آزادى ملت‌ها در فراهم شدن شرايط تكامل خلاصه مى‌شود تا هر فرد به كمال واقعى خود برسد و مسلّما نظامات استبدادى با چنين ايده‌اى در تضادند، حاكم مستبد جز سلطه و تحميل تمايلات خود، چيز ديگرى نمى‌طلبد و چه‌بسا شكوفايى استعدادها و كمال جامعه را براى خود خطر مى‌انديشد.

شكوفايى استعدادها در گرو امور ياد شده است كه با استبداد سازگار نيست:

١. خلّاقيت و آفرينش‌گرى روزافزون.

٢. وظيفه‌شناسى و تعهد بر انجام عملى كه بر عهده گرفته شده است.

٣. روحيه‌ى تعاون و مشاركتى كه برادروار براى به منزل رساندن بار، همكارى كنند.

اين شرايط و نظاير آنها در نظامات استبدادى پديد نمى‌آيند، تنبلى و سرخوردگى جاى خلّاقيت، عصيان‌گرى جاى وظيفه شناسى، كارشكنى جاى تعاون را مى‌گيرد، دراين‌صورت ملّت‌ها چگونه مى‌توانند به كمال واقعى برسند؟

اين بيان نتيجه مى‌دهد: در تطبيق آزادى بر زندگى، نخست‌