آزادى و دين سالارى - سبحانى، شيخ جعفر - الصفحة ٨٥
كه بهترين راه براى حفظ و نگهدارى و هدايت و آشناسازى آنان آنان به مبانى اسلام اين بوده كه آنها را در ميان خانودههاى مسلمان جاى دهد تا با هم زندگى كنند، و ضمن استفاده از نيروى كار آنها به تدريج و به بهانههاى مختلف آزاد شوند.
در اينجا پاسخ يك پرسش باقى است كه چرا اسلام پس از انتشار و پس از به قدرت رسيدن، بردگى پيشين را يك روزه و به صورت انقلابى لغو نكرد؟
چنين فكرى بسيار خام و ناپخته است و حاكى از عدم تجربه در امور اجتماعى و انقلابى است زيرا با در نظر گرفتن وسعت و رواج كامل بردگى در آن روز و سر و كار غالب مردم با خريد و فروش بندهها، و اين كه سرمايهى عدّهاى را همين بردهها تشكيل مىداد، تحقق عملى آن امكانپذير نبود.
راستى عجيب است موقعى كه مىخواستند بردگى را در آمريكا الغا كنند، يك جنگ خونين چهار سالهاى رخ داد و عدّهى زيادى به خاك و خون كشيده شدند، بااينحال چطور مىتوان باور كرد كه الغاى دفعى قانون بردگى هنگام ظهور اسلام، در آن دنياى تاريك و آشفته قابل عمل باشد و عكس العملهاى سختى به دنبال نداشته باشد؟!