در بارگاه نور - حسین انصاریان - الصفحة ٣٤ - وجوه اشتراک حج با عبادتهاي ديگر

عبادات عضوي و اعمال جوارحي ، آثار بسيار نيکويي در تنوير و اصلاحات نفسي از خود به جاي مي گذارد ؛ چنانکه در حسّ درک مي کنيم ، طهارت ظاهري در پاکي و روشني نفس تأثير دارد ؛ مثلا هنگامي که وضو مي سازيم و به وسيله اين عمل به طهارت ظاهري مي پردازيم ، در خاتمه اين عمل عبادي ، نوعي حالت صفا و انبساط در روان خود احساس مي کنيم که اين حالت قبل از انجام وضو در ما نبود ، و علت آن همانطور که بيان شد ، راز بستگي ميان روان و تن است ، و گرنه ظاهر بدن از عالم محسوس و روح ـ نظر به اصل فطرتش ـ از عالم ملکوت است و موقعيت آن در اين بدن ؛ مانند کسي است که از موطن اصلي خويش دور گشته و غريب افتاده است . بنابراين همچنان که از معارف نفسي آثاري به بدن فرود آيد ، از اعمال جوارحي هم انواري به سوي روح بالا مي رود .

حج ، اين عمل عظيم اسلامي وعبادي ، آنچه راکه ديگر عبادات در بردارد شامل است ، به علاوه رياضتهاي خاصي را نيز دارا مي باشد که عبارتند از : ترک وطن ، رنج دادن به تن ، گذشتن از مال ، گسيختگي از آرزوها ، تحمل مشقتها ، تجديد پيمان ، حاضر شدن در مشاعر و آگاهي يافتن بر شعائر و ديدن آنها .