مثلا چه خورشيد بدور زمين بچرخد- و چه زمين بدور خورشيد- لازمه‌اش اينست كه در فلان روز معين- ماه بين اين دو حائل شود و كسوف محقق گردد- ما چه آنكه روى حركت خورشيد حساب كنيم- و چه روى حركت زمين- بالاخره نتيجه حساب ما اينست كه در فلان روز معين- و در ساعت و دقيقه معين كسوف محقق شود- .

براى غير يقينى بودن علوم تجربى- دليل ديگرى هم مى‌توان آورد و آن اينكه- علوم تجربى بالاخره منتهى بمحسوسات مى‌باشند- و حس هم خطا مى‌كند- فيليسين شاله در متودولوژى- در باب قطعيت علوم فيزيكى و شيميائى مى‌گويد- علوم فيزيكى و شيميائى مانند رياضيات- محصل يقين و قطعيت مطلق نمى‌شود- زيرا مبدا آنها محسوسات است- و حس هم خطا كار مى‌باشد- تا آنجا كه مى‌گويد هر چند يقينى بودن- علوم فيزيكى و شيميائى نسبى و اضافى است- اين نسبيت به هيچ وجه از ارزش آن نمى‌كاهد- زيرا اين علوم هم عقل ما را- كه خواستار نظم و هم‌سازى است خرسند ميسازد- و هم اينكه استفاده‌هايى كه از آنها در عمل مى‌شود- بسيار شايان اهميت است- .

در باب قطعيت و فائده رياضيات مى‌گويد- رياضيات چون از اصل مسلم شروع كرده- بوسيله قياسهاى ضرورى بسط و توسعه مى‌يابد- علمى است كاملا متيقن- مثلا اينكه دو به اضافه دو مساوى است با چهار- حكمى است كه كاملا مفهوم و محقق و مسلم- و در اين باب و به عقيده بعضى از دانشمندان- فقط در اين باب است كه مى‌توان از يقين مطلق گفتگو كرد - .

ما در باره اين دليل خطاى حس در آينده بحث خواهيم كرد- .

ممكنست براى خواننده محترم ابتدا تعجب آور باشد- اگر بشنود علوم طبيعى امروز- با همه پيشرفتها و توسعه فوق العاده- و با آن همه اكتشافات و صنايع عظيم- و آن همه اختراعات بر پايه آن اكتشافات- ارزش قطعى و يقينى خود را از دست داده است- و تنها داراى ارزش عملى است- .

ولى با بيانى كه در بالا شد مبنى بر اينكه- قوانين علمى طبيعى معمولا گواهى بر صحت خود ندارند- غير از نتيجه عملى دادن و نتيجه دادن- هم دليل بر صحت و مطابقت با واقع نمى‌شود- و با مطالعه آراء و عقايد دانشمندان- كه مختصرى از آنرا در ضمن بيان سير عقايد- و آراء نقل خواهيم كرد اين تعجب رفع خواهد شد- .

در علوم طبيعى جديد فرضيه جاويدانى وجود ندارد- هر فرضيه بطور موقت در عرصه علم ظاهر مى‌شود- و صورت قانون علمى بخود مى‌گيرد- و پس از مدتى جاى خود را به فريضه ديگر مى‌دهد- علم امروز در مسائل طبيعيات- يك