واجب است، اما تا زمانى كه امرى واجب‌تر و مهم‌تر از حفظ جان مطرح نباشد. اگر در جايى هستيد و شرايطى بر شما حاكم است كه نماز خواندن جان شما را به خطر مى‌اندازد، آن‌جا نماز را ترك كنيد و جانتان را حفظ كنيد. البته بعداً كه شرايط عوض شد و برايتان امكان فراهم گرديد، بايد قضاى آن را به جا بياوريد. اگر وضو برايتان ضرر دارد لازم نيست براى نماز وضو بگيريد و تيمم كافى است. نماز اگر فوت شد، مى‌شود قضايش را به جا آورد. وضو اگر ممكن نبود، مى‌شود به جاى آن تيمم كرد. اما اگر اسلام رفت و اساس آن فرو ريخت، چه بدلى مى‌توان جاى آن گذاشت؟ بدل اسلام كفر است؛ آيا مى‌شود بگوييم اسلام را كنار مى‌گذاريم و كفر را جايگزين آن مى‌كنيم؟! اسلام بدل ندارد. از اين رو اگر اسلام و اساس آن در معرض خطر قرار گيرد، بايد هرچند به قيمت جان تمام شود با آن خطر به مقابله برخاست و جلوى آن را گرفت. تأكيد مى‌كنيم كه دفاع، تنها منحصر به دفاع از آب و خاك نيست، بلكه مهم‌ترين و بالاترين و واجب‌ترين دفاع، دفاع از اسلام و ارزش‌هاى اسلامى است. از همين رو است كه پيامبر اكرم(صلى الله عليه وآله) به اميرالمؤمنين(عليه السلام)مى‌فرمايد:

وَالْخامِسَةُ بَذْلُكَ مالَكَ وَدَمَكَ دُونَ دينِكَ؛ سفارش پنجم من به تو اين است كه مالت را و خونت را فداى دينت نمايى.

در برخى شرايط و براى برخى چيزها انسان بايد نه تنها مال، كه اگر لازم باشد خون خود را هم بدهد. آن مورد كجا است و آن چه چيز است؟ پيامبر(صلى الله عليه وآله) مى‌فرمايد، آن چيز دين است و آن مورد جايى است كه دين احتياج به خون داشته باشد. اگر دين و حفظ و بقاى آن نيازمند نثار خون و بذل جان بود، نبايد دريغ كرد و بايد همه چيز را در راه آن فدا نمود، همان‌گونه كه سيدالشهدا(عليه السلام) كرد.

تا اين‌جا پاسخ يكى از دو سؤالى كه مطرح كرده بوديم روشن شد. يك سؤال