انسان در قرآن - مطهری، مرتضی - الصفحة ٤٢

یکی دیگر از شرایط تکلیف ، عاقل بودن است ، دیوانه که فاقد عقل است‌ مکلف نیست و تکالیف از او ساقط است . همان طوری که نا بالغ در زمان‌ عدم بلوغ به هیچ وجه تکلیفی متوجه او نیست ، در زمان بلوغ نیز مکلف‌ نیست که آنچه را که در زمان عدم بلوغ انجام نداده است ، جبران کند ، مثلا شخص بالغ وظیفه ندارد نمازهایی که در زمان عدم بلوغ نخوانده قضا کند ، زیرا تکلیفی متوجه او نبوده است . شخص دیوانه نیز در حال دیوانگی‌ مکلف نیست . بنابراین اگر دیوانه‌ای پس از چندی عاقل شد مکلف نیست‌ تکالیفی را که در ایام دیوانگی انجام نداده قضا کند ، مثلا لازم نیست که‌ نمازها و روزه‌های آن زمان را قضا نماید . بلی ، برخی تکالیف است که به دارایی و اموال کودک یا دیوانه تعلق‌ می‌گیرد و کودک یا دیوانه در حال کودکی یا دیوانگی موظف نیستند آن را انجام دهند ، ولی پس از آنکه کودک بالغ شد و یا دیوانه عاقل شد باید انجام دهند ، مانند زکات یا خمسی که به مال کودک و یا مال دیوانه تعلق‌ می‌گیرد که اگر ولی شرعی آنها ادا نکرده باشد خودشان پس از رسیدن به‌ مرحله‌ء مکلف بودن باید انجام دهند .

. ٣ اطلاع و آگاهی