بررسى مذاهب و فرق - علی نوری، علیرضا - الصفحة ٣٢
٢- از راه ترجمه
نفوذ افكار يونانى به عالم اسلامى از طريق ترجمه، يكى ديگر از علل زمينهساز پيدايش فرقههاى كلامى بود. بعد از ارتحال پيامبر صلى الله عليه و آله، فتوحات اسلامى گسترش يافت و كشورهايى فتح شد كه خود از پيش داراى تمدّن و فرهنگ بودند. و از طرف ديگر كار ترجمه كتب يونانى در جامعه اسلامى آن روز رواج پيدا كرد و از اين راه انديشههاى جديدى به روى مسلمانان گشوده شد كه بخشى از آنها با آموزههاى توحيدى اسلام ناسازگار بود.
پاسخى كه انديشمندان مسلمان به شبهات تازه وارد مىدادند متفاوت بود و اين خود بيش از پيش زمينهساز پيدايش مسلكها و مذهبهاى گوناگون گرديد.
در اين ميان، امامان اهل بيت عليهم السلام افرادى همچون هشام بن حكم، ابان بن تغلب، ابو جعفر مؤمن الطاق و ... را تربيت كردند تا بتوانند براساس اصول صحيح و با منطقى قوى با انديشههاى ضدّ دينى مبارزه كنند.
شاگردان مكتب اهل بيت عليهم السلام در عصر ترجمه، قوىترين افرادى بودند كه مىتوانستند با انديشههاى الحادى افرادى همانند «ابن ابى العوجاء» مناظره كلامى بنمايند. «١»
نقش حكومتها در تقويت بعضى مذاهب
بعد از بركنارى عترت پيامبر از رهبرى جامعه اسلامى، زمام امور به دست كسانى افتاد كه نخست به حفظ حكومت خود مىانديشيدند و اسلام را براى اين مىخواستند كه بتوانند در سايه آن حكومت كنند، از اين رو گاهى براى رسيدن به مقاصد سياسى خود تفسير خاصى از متون دينى ارائه مىدادند و از نظريهاى كه در راستاى منافعشان بود با قدرت حمايت مىكردند و اين خود بر پيدايش مذاهب دامن مىزد.
مسأله اعتقاد به جبر يكى از آنهاست كه بنى اميه براى توجيه اعمال زشت خود و وجهه اعتقادى و شرعى دادن بر رفتار خويش، به آن متوسل شدند.
ابو هلال عسگرى مىگويد: