تعاليم قرآن (ج3) - جمعی از نویسندگان - الصفحة ٨٨
چنين كنيد، از فرمان حق، خارج گشتهايد؛ و تقواى الهى پيشه كنيد و خدا به شما تعليم مىدهد و خداوند به هر چيزى داناست.
تأكيد بر نوشتن دَيْن در اين آيه كه طولانىترين آيه قرآن كريم مىباشد، تأكيد فراوان بر نوشتن دين و تنظيم اسناد تجارى شده و از بىحالى و خستگى و ملالت در نوشتن دين نهى نموده است.
فلسفه احكام «دَيْن» اين است كه: «تنظيم اسناد و دقت در آن، از يكسو ضامن اجراى عدالت و از سوى ديگر، موجب تقويت و اطمينان شهود به هنگام اداى شهادت، و از طرف سوم مانع ايجاد نزاع در ميان افراد اجتماع مىگردد.» «١» در آيه شريفه، كلمه «دَين» استعمال شده است نه «قرض»، براى آنكه قرض تنها در تبادل دو چيز كه مانند يكديگرند، استعمال مىشود، مانند اينكه پول يا جنسى را به عنوان قرض گرفته و از آن استفاده مىكنند و سپس عين آن يا مثل آن و يا قيمت آن را رد مىنمايند، ولى «دَين» دامنه وسيعترى دارد؛ زيرا هر گونه معامله كه انجام گيرد، مانند صلح، اجاره، خريد، فروش ... و سپس يكى از طرفين بدهكار گردد، شامل مىشود.
بنابراين، آيه مورد بحث، شامل تمام معاملاتى مىشود كه به صورت پيشخريد يا نسيه انجام مىگيرد و در عين حال قرض را هم در برمىگيرد. «٢» كاتب بايد در نوشتن قرارداد، حق را در نظر بگيرد و واقعيت را بنويسد و نيز به پاس موهبتى كه خداى متعال به او عنايت كرده است، نبايد از نوشتن قرارداد، شانه خالى كند.
چه كسى بايد املا كند بدهكار بايد با در نظرگرفتن خداى متعال و بدون كم و كاست، حقى را كه بر ذمه اوست، املا كند تا نويسنده آن را ثبت نمايد. در ضمن، اين املاكردن اقرار به بدهى از سوى او است «وَلُيمْلِلِ الَّذى عَلَيْهِ الْحَقُّ وَلْيَتَّقِ اللَّه رَبَّهُ وَ لا يَبْخَسْ مِنْهُ شَيْئاً».