عناوین الاحکام؛ ترجمه وشرح متن لمعه - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٢٨٥ - صيغه تدبير و شروط آن

ترجمه:

ز: اگر كنيزى را به بيع نسيه مالك شده و سپس آزادش نموده و بعد با او ازدواج كرده و آزاديش را مهريه او قرار دهد يا ابتداء وى را آزاد نموده و پس از آن با مهريه ديگر با او ازدواج كرده و سپس فوت نموده و از وى ما تركى باقى نمانده تا ثمن كنيز را از آن اداء نمايند حكم اين است كه عتقش صحيح و نافذ بوده و كنيز به رقيت برنگشته و مولودش نيز رقّ نمى‌گردد چنانچه مقتضاى اصول و قواعد شرعيه چنين مى‌باشد.

در روايت هشام بن سالم كه روايت صحيحه مى‌باشد از ابو بصير، از مولانا ابى عبد اللّه عليه السّلام منقول است كه كنيز و فرزندش رقّ مولاى اوّل گردند.

ح: آزاد كردن حامل شامل حمل او نمى‌شود مگر بنابر روايت سكونى.

كتاب تدبير و مكاتبه و استيلاد

و نظر ما در اين مقام به سه امر راجع است.

اوّل/ تدبير

تدبير عبارت است از اينكه شخصى آزادى بنده يا كنيزش را به وفات خود معلّق ساخته يا در خصوص كنيز آزادى وى را بر موت همسرش معلّق سازد و يا آزادى عبد و كنيز را بر فوت مخدوم اين دو موقوف گرداند چنانچه مشهور بين فقهاء اين است كه تمام اقسام مذكور تدبير مى‌باشند.

فرع‌

وفاتى كه در تدبير مورد تعليق قرار مى‌دهند گاهى مطلق بوده و زمانى مقيّد مى‌باشد چنانچه در وصيّت گذشت.

صيغه تدبير و شروط آن‌

صيغه در تدبير عبارت است از: انت حرّ بعد وفاتى (پس از مرگ من آزاد هستى).

يا: انت عتيق بعد وفاتى (بعد از موت من تو آزاد مى‌باشى).

يا: انت معتق بعد وفاتى (تو پس از فوت من آزاد هستى).

يا: انت حرّ بعد وفاة فلان (تو پس از فوت فلانى آزاد مى‌باشى).

تذكّر

در صحّت تدبير قصد قربت شرط نيست.