عناوین الاحکام؛ ترجمه وشرح متن لمعه - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٣١٣ - فروع چهارگانه

ترجمه:

ه: و همچنين اضراب بوسيله كلمه (بل) باطل است مثل اينكه بگويد:

له علّى مأة بل تسعون.

پس در دو موضع مبلغ صد تومان بعهده‌اش ثابت مى‌شود. [١]

فرع‌

اگر شخصى بگويد:

براى او بر عهده من است ده تومان از ثمن مبيعى كه آن را قبض نكرده ام.

حكم اين است كه وى را به پرداخت ده تومان ملزم مى‌نمايند.

و همچنين است اگر در ذيل اقرار بگويد:

ثمنى كه فلانى از من مى‌خواهد بابت ثمن شراب يا خوك مى‌باشد. [٢]

فروع چهارگانه‌

١- اگر شخصى بگويد:

براى او بر عهده من است يك پيمانه گندم بلكه يك پيمان جو.

حكم اين است كه هم گندم و هم جو بر عهده‌اش لازم و ثابت مى‌گردد.

[١] مقصود از « ضراب » انصراف از كلام اوّل مى‌باشد و وقتى استثناء مستغرق و اضراب را باطل دانستيم در اين دو موضع همان صد تومانى كه ابتداء به آن اقرار كرده به ذمه‌اش ثابت مى‌شود زيرا در مورد اوّل استثناء مستغرق باطل بوده و در موضع دوّم اضرابى كه موجب انكار مقربه است فاسد مى‌باشد از اين‌رو به هيچيك از استثناء مزبور و اضراب مذكور التفات و اعتناء نكرده قهرا مستثنا منه مورد توجه مى‌باشد.

[٢] يعنى اگر مقر اين طور اقرار كرد: له علّى عشرة من ثمن خمرا و خنزير.

وى را به پرداخت ده تومان ملزم مى‌كنند زيرا وى در تعقيب اقرارش لفظى كه مقتضى سقوط آن است را آورده چه آنكه خمر و خنزير از نظر شرع مقدّس صلاحيت براى مبيع بودن را ندارند تا مقرّ له استحقاق مطالبه ثمن آنها را داشته باشد.