عناوین الاحکام؛ ترجمه وشرح متن لمعه - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٣١١ - احكام منافى با اقرار

ترجمه:

فرع‌

اگر استثناء متعدّد بوده و بينشان حرف عاطف واقع شده باشد يا استثناء دوّمى از اوّلى بيشتر و يا با آن مساوى باشد حكم اين است كه هردو مجموعا به مستثنى منه راجع مى‌باشند. [١]

و در غير اين فروض مستثناى بعدى به مستثناى قبل از خودش راجع است زيرا مستثناى قبل به آن نزديك‌تر است تا مستثنا منه.

ج: اگر مقر از غير جنس استثناء نمود يعنى مستثنا با مستثنا منه از حيث جنس مغاير و مختلف بودند اين استثناء صحيح بوده و قهرا مستثنا از مستثنا منه اسقاط مى‌شود و در صورتى كه چيزى باقى ماند همان باقى مانده بر عهده وى لازم و ثابت مى‌شود و در غير اين صورت استثناء باطل است.

مانند اينكه بگويد:

له علّى مأة الّا ثوبا (براى فلانى بر عهده من صد تومان است مگر ثوبت و جامه‌اى).

د: استثناء مستغرق باتّفاق علماء باطل است مثل اينكه بگويد:

له علّى مأة الّا مأة (براى او بر ذمّه من صد تومان است مگر صد تومان).

[١] مثال تعدّد مستثنيات كه با حرف عاطفه بيكديگر معطوف باشند همچون:

له علّى عشرة الّا اربعة و الّا ثلاثة.

و مثال موردى كه مستثناى دوّمى بيش از اوّل باشد نظير آنكه بگويد:

له علّى عشرة الّا اربعة الّا خمسة.

و مثال آنجائى كه مستثناى دوّمى با اوّلى مساوى مانند اينكه بگويد:

له علّى عشرة الّا اربعة الّا اربعة.

طبق فرموده مصنّف در هر سه صورت مجموع مستثنيات به مستثنى راجع هستند لذا در مثال اوّل باقى مانده سه تومان مى‌باشد چون يك بار از ده تومان چهار و بار ديگر سه تومان را استثناء نموده‌ايم و مجموع دو مستثنا هفت تومان بوده و حاصل اخراج آن از مستثنى منه كه ده تومان است رقم سه مى‌باشد.