مناظره هاى معصومان - سبحانى، شیخ جعفر - الصفحة ٢٨١ - پاسخ به يك سؤال

و بخش ديگر مصداق قدرت است. زيرا در اين صورت، ذات مركب بوده كه در شأن واجب الوجود نخواهد بود.

پاسخ به يك سؤال

در اين جا اين سؤال مطرح مى باشد كه چگونه از ذات بسيط، صفات متعدد مفهوم مى شود آيا تعدد صفات نشانه كثرت در ذات نيست و به تعبير ديگر: چگونه مفاهيم متعدد و متغاير از واحد بسيط، انتزاع مى گردد. اگر انتزاع واحد از كثير ممكن نيست، انتزاع كثير نيز از واحد امكان پذير نخواهد بود.

پاسخ: اگر انتزاع مفهوم واحد از كثير امكان پذير نيست به خاطر اين است كه واحد از آن نظر كه واحد است نمى تواند از «كثير بماهو» حكايت كند زيرا در صورت حكايت، يا بايد واحد كثير باشد يا بالعكس.

ولى عكس آن كاملاً ممكن است يعنى مى توان مفاهيم متعدد را از بسيط بالذات، انتزاع نمود. آنجا كه موجود از نظر كمال به حدى برسد كه در عين بساطت، همه كمالات را دارا باشد. از اين جهت مى توان ذات بسيط سراسر علم و قدرت و حيات باشد.

حكيم سبزوارى براى تقريب امكان انتزاع كثير از واحد نمونه اى را يادآور مى شود و مى گويد: انسان هم معلوم خدا و هم مقدور او است، يعنى از همان نظر كه معلوم است از همان نظر مقدور نيز مى باشد، و آنچنان نيست كه جهت معلوميت غير جهت مقدوريت باشد زيرا دوگانگى در اين صورت، با گستردگى علم خدا و سعه قدرت او سازگار نيست مگر اين كه