مناظره هاى معصومان - سبحانى، شیخ جعفر - الصفحة ٢٤٧ - ٧ امام على(عليه السلام)، پايهگذار علم نحو

١. امام اميرمؤمنان در مهد عربيت يعنى حجاز پرورش يافته كه به زبان آنان، الفاظ بيگانه وارد نشده و بر همان اصالت عربى باقى بود اما محيط كوفه محيطى آميخته از عرب و عجم بود كه طبعاً در گويش ساكنان آن شهر تأثير گذاشته و جمله بنديها و إعراب آنان طبق قواعد نبوده است و امام احساس مى كند كه بايد اين كاستى از ميان برود، آن هم در موقعى كه تكاليف زيادى بر دوش امام سنگينى مى كرد و دل مشغوليهاى فراوانى داشت.

٢. ابوالأسود، يك مرد اديب و آشنا به قواعد زبان خود بود و او را براى اين كار برگزيد و مسؤوليتى كه بر دوش خود بود به او محوّل كرد. حالا او در اين راه تا چه اندازه پيش رفت؟ پاسخ آن را در زندگى اين اديب فرزانه كوفى، بايد جستجو كرد. آن چه شايسته اين نوشته است اين كه كلمات امام را به صورت فشرده، توضيح دهيم:

امام نخست، كليه الفاظ عربى را به سه قسم، تقسيم مى كند و خوشبختانه اين تقسيم در همه زبانهاى جهان، وجود دارد و يك تقسيم، صحيح و عقلى است.

تعريف اسم: «ما أنبأ عن المسمّى» (اسم چيزى است كه از نام موجودات خبر مى دهد) مثلا مى گوييم زيد، عمرو، يا مى گوييم اسب، درخت، سنگ.

در مقابل «فعل» است. فعل از كار و تلاش و حركت مسمّى گزارش مى دهد مثلا مى گوييم: زيد، رفت. بنابراين هر دو گزارشگرند، ولى يكى از خود شيئى ديگرى از فعل اوست. اولى را اسم، دوّمى را فعل مى نامند و هر