ترجمه تفسیر المیزان - علامه طباطبایی - الصفحة ١٧١ - تفسير و شان نزول آيه و لما ضرب ابن مريم مثلا إذا قومك منه يصدون و وجوه مختلفى كه در اين باره گفتهاند

و مراد از جمله‌(إِذا قَوْمُكَ مِنْهُ يَصِدُّونَ) مذمت قريش است، چون كلمه يصدون به كسره صاد- به معناى يضجون- ضجه و خنده مى‌كنند مى‌باشد، و معلوم مى‌شود قريش وقتى شنيدند كه قرآن به داستان عيسى (ع) مثل مى‌زند، آن را مسخره كردند. البته كلمه يصدون به ضمه صاد هم قرائت شده كه به معناى يعرضون- اعراض مى‌كنند مى‌باشد، و اين قرائت با جمله بعدى سازگارتر است.

(وَ قالُوا أَ آلِهَتُنا خَيْرٌ أَمْ هُوَ)- استفهام در اين آيه انكارى است، و معنايش اين است كه: آيا خدايان ما بهتر است يا پسر مريم، گويا چون از قرآن شنيده‌اند كه نام مسيح را برده، و نعمت و كرامت خداى را بر او شمرده، آن را ناديده گرفته‌اند، و مسيح را از ديد مسيحيت كه او را خدا و پسر خدا مى‌پنداشتند با آلهه خود مقايسه كردند و در رد دعوت رسول خدا ٦ بر توحيد گفته‌اند: خدايان ما بهتر از مسيح است. و اين نوع جدال سخيف‌ترين جدال‌ها است، چون از آن بر مى‌آيد كه گويا خواسته‌اند بگويند اوصافى كه در قرآن براى مسيح آمده اصلا قابل اعتناء نيست، و اگر مسيح قابل اعتنايى باشد مسيح از نظر نصارى است، و آنهم قابل مقايسه با خدايان ما نيست، و خدايان ما بهتر از او است.

(ما ضَرَبُوهُ لَكَ إِلَّا جَدَلًا)- يعنى تو را با جمله‌(أَ آلِهَتُنا خَيْرٌ أَمْ هُوَ) مواجه نكردند مگر از در جدل، و خواسته‌اند بدان وسيله مثل مذكور را باطل كنند، هر چند كه حق باشد(بَلْ هُمْ قَوْمٌ خَصِمُونَ) يعنى آنان بطور قطع مردمى ثابت در خصومت و مصر بر آنند.

(إِنْ هُوَ إِلَّا عَبْدٌ أَنْعَمْنا عَلَيْهِ)- اين جمله رد مطلبى است كه از گفتار مشركين استفاده مى‌شود كه گفتند:(أَ آلِهَتُنا خَيْرٌ أَمْ هُوَ) چون به طورى كه خواهد آمد از اين سخن برمى‌آيد كه خواسته‌اند بگويند مسيح، اله نصارى است. و جمله مورد بحث در رد آن مى‌فرمايد مسيح تنها بنده‌اى بود كه ما بر او انعام كرديم.

زمخشرى در تفسير كشاف و عده زيادى ديگر از مفسرين از ابن عباس و ديگران نقل كرده‌اند كه در تفسير آيه گفته‌اند: وقتى رسول خدا ٦ آيه‌(إِنَّكُمْ وَ ما تَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ حَصَبُ جَهَنَّمَ)[١] كه عليه قريش است تلاوت كرد، قريش سخت در خشم شدند. و ابن الزبعرى گفت: اى محمد تنها ما و خدايان ما هيزم جهنمند، و يا خدايان همه امت‌ها؟ فرمود: هم شما و هم خدايان شما، و هم همه امت‌ها مشمول اين آيه‌اند. ابن الزبعرى گفت: به پروردگار كعبه سوگند كه الآن در بحث بر تو غلبه مى‌كنم براى اينكه‌

[١] سوره انبياء، آيه ٩٨.