ترجمه تفسیر المیزان - علامه طباطبایی - الصفحة ١٦٥ - بيان آيات بيان آيات مربوط به ارسال موسى(ع) به سوى فرعون و فرعونيان
قرآن عرضه داشت:(وَ احْلُلْ عُقْدَةً مِنْ لِسانِي يَفْقَهُوا قَوْلِي)[١] و خداى تعالى هم دعايش را مستجاب نموده، فرمود:(قَدْ أُوتِيتَ سُؤْلَكَ يا مُوسى)[٢].
و در صدر آيه در جمله(أَمْ أَنَا خَيْرٌ ...) كلمه أم هم مىتواند منقطعه باشد، و هم متصله. اگر منقطعهاش بگيريم بيانگر كلام سابق مىشود و معناى جمله چنين مىشود بلكه من از موسى بهترم، براى اينكه او چنين و چنان است . و اگر متصله بگيريم، يكى از دو طرف ترديدش با همزه استفهامش حذف شده، و تقديرش چنين است: أ هذا خير ام انا خير ...- آيا اين موسى بهتر است و يا من ... .
و در مجمع البيان مىگويد: سيبويه و خليل حرف ام را عاطفه گرفتهاند. و جمله انا خير را عطف بر آخر آيه قبلى، يعنى جمله(أَ فَلا تُبْصِرُونَ) گرفتهاند، چون معناى انا خير همان معناى ام تبصرون است، پس گويا فرموده: أ فلا تبصرون ام تبصرون چون به نظر فرعون اگر مردم مىگفتند تو بهترى داراى بصيرت بودند[٣]. در حقيقت خواستهاند بگويند به كار بردن جمله(أَمْ أَنَا خَيْرٌ) در جاى أم تبصرون از باب به كار بردن مسبب در جاى سبب، و يا به كار بردن سبب در جاى مسبب است.
و به هر حال فرعون در اين آيه شريفه نام موسى (ع) را نبرد، و از او به اسم اشاره هذا- اين تعبير كرد كه اين خود نوعى تحقير و توهين است. و همچنين جمله(الَّذِي هُوَ مَهِينٌ وَ لا يَكادُ يُبِينُ) تحقير را مىرساند، و علت بهتر نبودن موسى را بيان مىكند.
(فَلَوْ لا أُلْقِيَ عَلَيْهِ أَسْوِرَةٌ مِنْ ذَهَبٍ أَوْ جاءَ مَعَهُ الْمَلائِكَةُ مُقْتَرِنِينَ) كلمه اسورة جمع سوار - به كسر سين- است كه راغب آن را معرب كلمه دستواره دانسته[٤]. مىگويند:[٥] رسم مردم آن روز بود كه وقتى كسى را بر خود رئيس مىكردند، دستبندى از طلا به دستش و گردنبندى از طلا به گردنش مىانداختند. و بنا بر اين معناى آيه چنين مىشود: اگر موسى رسول مىبود، و بدان جهت بر مردم سيادت و سرورى
[١] گره از زبانم بگشاى تا سخنم را بفهمند. سوره طه، آيه ٣٠.
[٢] به درخواستت رسيدى اى موسى، سوره طه، آيه ٣٨.
[٣] مجمع البيان، ج ٩، ص ٥١.
[٤] مفردات راغب، ماده سور .
[٥] روح المعانى، ج ٢٥، ص ٩٠.