اخلاق اطلاعاتی - الهامى نيا، على اصغر و همکاران - الصفحة ١٤٤ - دروغهاى مجاز

در حالات سعيد بن جبير، يكى از ياران وفادار اهل بيت(ع) نيز آورده‌اند كه وقتى حجّاج بن يوسف ثقفى نظر او را در مورد خودش جويا شد، سعيد در پاسخ گفت: به نظر من تو مرد عادلى هستى، اطرافيان حجّاج خشنود شدند و اين سخن را نشانۀ نرمش و تسليم سعيد دانستند، ولى حجّاج كه فرد زيركى بود، گفت: او با اين سخن حكم كفر مرا صادر كرد، زيرا يكى از معانى «عادل» عدول كننده از حق به باطل است. [١]

دروغهاى مجاز

راست و دروغ بر خلاف عدالت و ظلم بطور مطلق ارزش و ضد ارزش محسوب نمى‌شوند، بلكه هر كدام تابع فلسفۀ خودشان هستند، به اين معنا كه گاهى راستى فلسفۀ خودش را از دست مى‌دهد و همان راستى بد مى‌شود و برعكس، دروغ نه‌تنها مجاز بلكه واجب مى‌گردد و اين در جايى است كه دستيابى به مصلحت مهمّ و مشروعى، يا دفع ضرر و مفسده‌اى از رهگذر راستگويى ممكن نباشد. در اين صورت، حرمت دروغ بطور موقّت از ميان مى‌رود و حكم ديگرى جاى آن را مى‌گيرد.

بنابراين اگر دستيابى به آن مصلحت يا دفع آن ضرر واجب باشد، دروغ گفتن در چنين وضعيتى واجب خواهد بود. براى روشن شدن مطلب به يك مثال توجه كنيد: