اخلاق اطلاعاتی - الهامى نيا، على اصغر و همکاران - الصفحة ١٢٨ - ٢ انحراف در رفتار

ياد شده در تضاد است و از هر درى كه وارد شود، معنويتها و سوز و گدازهاى عارفانه از در ديگر خارج مى‌شوند. بنابراين، بى‌رغبتى به پرستش و نيايش، كم‌رنگ شدن معنويتها، گستاخى در برابر دستورات دينى و مانند آن، خطر نزديك شدن نفاق به حريم دل را گوشزد مى‌كند.

امام صادق(ع) در اين باره مى‌فرمايد:

اَرْبَعٌ مِنْ عَلاٰمٰاتِ النِّفٰاقِ: قَسٰاوَةُ الْقَلْبِ وَ جُمُودُ الْعَيْنِ وَ الْاِصْرٰارُ عَلَى الذَّنْبِ وَالْحِرْصُ عَلَى الدُّنْيٰا. [١]

چهار چيز از نشانه‌هاى نفاق است: سنگدلى، گريه نكردن، اصرار بر گناه و آزمندى نسبت به دنيا.

هر يك از امور چهارگانۀ فوق، به نحوى كم شدن معنويت و دورى از خدا را نشان مى‌دهد، همان‌گونه كه دل لرزان، چشم گريان، فرار از گناه و بى‌رغبتى به دنيا نشانگر ارتباط خاضعانه و بندگى مخلصانه در درگاه ربوبى است كه در مؤمنان واقعى وجود دارد. [٢]

٢. انحراف در رفتار

كاستى معنويت و دگرگونى روحى كم‌كم به تغيير رفتار و كجروى و انحراف مى‌انجامد و نفاق درونى به نفاق عملى منجر مى‌شود. در اين مرحله، فرد از ارتكاب اعمال خلاف شرع پروا ندارد. چهار نمونه از اين امور در سخن حكيمانۀ رسول اكرم(ص) چنين بيان شده است.