اخلاق اطلاعاتی - الهامى نيا، على اصغر و همکاران - الصفحة ١٤٦ - دروغهاى مجاز

در متون اسلامى حداقل به سه مورد از دروغهاى مجاز تصريح شده كه عبارت‌اند از: ١ - جنگ ٢ - اصلاح ذات‌البين ٣ - وعده به خانواده.

امام صادق(ع) فرمود:

كُلُّ كِذْبٍ مَسْئُولٌ عَنْهُ صٰاحِبُهُ يَوْماً الاّٰ كِذْباً فىٖ ثَلاٰثَةٍ: رَجُلٌ كٰائِدٌ فىٖ حَرْبِهِ فَهُوَ مَوْضُوعٌ عَنْهُ، اوْ رَجُلٌ اصْلَحَ بَيْنَ اثْنَيْنِ يُلْقىٖ هٰذٰا بِغَيْرِ مٰا يُلْقىٖ بِهِ هٰذٰا، يُريٖدُ بِذٰلِكَ الْاِصْلاٰحَ مٰا بَيْنَهُمٰا، اوْ رَجُلٌ وَعَدَ اهْلَهُ شَيْئاً وَ هُوَ لاٰ يُريٖدُ انْ يُتِمَّ لَهُمْ. [١]

به خاطر هر دروغى در قيامت، صاحبش بازخواست مى‌شود. مگر در سه مورد:

١ - كسى كه در جنگ به حريف خود نيرنگ بزند و به او دروغ بگويد. ٢ - كسى كه بين دو نفر آشتى دهد و [ بدين منظور ] به يكى از آن دو چيزى بگويد كه به ديگرى غير آن را گفته است. ٣ - كسى كه به خانواده‌اش وعده‌اى بدهد كه نمى‌خواهد به آن عمل كند.

چنان كه ذكر شد، عناصر اطّلاعاتى تا آنجا كه ممكن است بايد توريه كنند و از گفتن دروغ بپرهيزند، ولى اگر در شرايطى واقع شوند كه از راست گفتن آنان مفسده‌اى پديد آيد و توريه هم امكان‌پذير نباشد، مى‌توانند در حدّ ضرورت دروغ بگويند. چنين دروغى از يك مأمور اطّلاعاتى آن هم در جهت حفظ مصالح نظام، امرى مجاز و بدون اشكال خواهد بود، چرا كه اگر دروغ گفتن براى اصلاح ميان دو نفر يا براى از پاى درآوردن يك دشمن مجاز باشد، براى حفظ مصالح جامعۀ