اخلاق اطلاعاتی - الهامى نيا، على اصغر و همکاران - الصفحة ٦٠ - پرسش

خلاصه

تجسس عبارت است از «جستجو كردن عيبهاى پنهانى ديگران» و در اسلام‌جزو رذايل اخلاقى‌شمرده شده است. قرآن مجيد مؤمنان را از آن نهى كرده است، چرا كه عامل مؤثرى در ايجاد بدبينى و از هم گسستگى اخوت و برادرى است. از اين رو، دارندۀ اين خصلت ناروا، به عنوان كسى كه تنها با زبان، مسلمان است و ايمان در قلبش رسوخ نكرده، شناخته شده است.

حرام بودن تجسس و ممنوعيت آن تا جايى است كه پاى مصلحت مهم‌ترى در كار نباشد و گرنه به مقتضاى قاعدۀ اهم و مهم، مصلحت اهم (مهم‌تر) مقدم مى‌شود و تجسس مجاز مى‌گردد، مانند جايى كه جستجو و تفتيش براى كشف خلاف يا توطئه، روشن شدن حقايق، شناسايى كارشكنان و... باشد كه در اين گونه موارد، جستجو از اسرار ديگران مجاز مى‌شود.

بنابر اين، تجسس به دو قسم مجاز و ممنوع تقسيم مى‌شود، هركجا منظور از آن، دنبال كردن عيبهاى ديگران به قصد ضربه زدن به آبروى آنان و هتك حرمت مؤمن باشد و هيچ غرض عقلايى در كار نباشد، حرام و ممنوع است، ولى در مواردى كه مصالح برترى باشد كه از حفظ اسرار اشخاص بالاتر باشد، تجسس جايز، بلكه واجب مى‌شود.

پرسش

١. مقصود از تجسس چيست؟

٢. ديدگاه اسلام دربارۀ تجسس كدام است؟

٣. اقسام تجسس چيست؟

٤. موارد جواز تجسس را ذكر كنيد.

٥ . ضرورت تجسس در كارهاى اطلاعاتى را توضيح دهيد.