تبع آن، حكم يا احكام جديدى را مى‌طلبد. پس در واقع تغيير شرايط زمانى و مكانى، موجب تبدّل موضوع مى‌گردد و به تبع آن، احكام دگرگون مى‌شود. به دليل نقش تعيين كننده زمان و مكان در صدور فتوا است كه امام راحل (ره) بارها در پيام‌هايشان اين مسئله را مطرح كرده و از مجتهدان خواسته‌اند كه به اين مهم در صدور فتوا توجه كافى مبذول دارند. ايشان در فرازى از پيامشان خطاب به شوراى نگهبان مى‌فرمايد: تذكّرى پدرانه به اعضاى عزيز شوراى نگهبان مى‌دهم كه خودشان قبل از تصميم‌گيرى‌ها، مصلحت نظام را در نظر بگيرند؛ چرا كه يكى از مسائل بسيار مهم در دنياى پرآشوب كنونى، نقش زمان و مكان در اجتهاد و نوع تصميم‌گيرى‌ها است. «١» به عنوان نمونه، پياده رفتن به سفر حج، در گذشته امرى عادى و موجب افتخار بود، امّا امروزه و در شرايط زمان و مكان كنونى با دشوارى‌هايى مواجه است كه موجب حرج مى‌شود و لذا جايز نيست. يعنى موضوعى كه در گذشته يك حكم داشت، اكنون حكم ديگرى پيدا كرده است. يا سجده بر چيزهاى خوردنى جايز نيست، امّا اگر در زمان و مكانى ديگر آن چيز مأكول غير مأكول قلمداد شود، به فتواى بسيارى از فقها مى‌توان بر آن سجده كرد و موارد فراوان ديگر. «٢»