پاسخ به شبهات ج(1) - جمعی از نویسندگان - الصفحة ١٣٤

كه اين همان «عقل برهانى» است كه با اصول متعارف خود، اصل وجود مبدأ جهان، صفات و اسماء او و خطوط كلى مسائل فقه، حقوق و اخلاق و به طور كلى «اصل دين» را مى‌فهمد. اين عقل به فرموده امام كاظم (ع)، به منزله «رسول باطنى» خداوند است. انَّ لِلَّهِ عَلَى النّاسِ حُجَّتَيْن: حجَّةً ظاهرةً وَ حُجَّةً باطنةً، فَامّا الظّاهِرَةُ فَالرُّسُلُ وَالأنبياءُ وَالأئِمَّةُ (ع) وأمّا الباطِنَةُ فَالعُقُولُ «١» خداوند دو حجت بر مردم دارد: حجت آشكار كه رسولان، پيامبران و امامان‌اند، و حجّت پنهان كه عقل‌هايند. اين عقل، از منابع مستقل معرفت دين و مصادر فتاوى شرعى، و داراى حجّيت ذاتى است، حتى اگر ظاهر آيه‌اى از قرآن به مطلبى برخلاف آن دلالت كند، بايد از ظهور آيه صرف‌نظر كرد و آن را به گونه‌اى كه با عقل مسلم سازگار باشد، تفسير كرد. نكته ديگر اينكه به طور حتم تحصيل علوم تجربى ومانند آن، ظرفيت دل را گسترش مى‌دهد و قدرت فهم را در تحمّل معارف قرآن بالا مى‌برد و بر همين اساس است كه خداوند مى‌فرمايد: وَ تِلْكَ الامْثلُ نَضْرِبُها لِلنَّاسِ وَ مَا يَعقِلُهَآ الَّا العلِمُونَ «٢» اينها مثال‌هايى است كه ما براى مردم مى‌زنيم، و جز عالمان آن را تعقل نمى‌كنند.