به ديگران نيز سرايت كند. البته ممكن است اثر گناهان در افراد مختلف باشد؛ مثلًا فرد گناهكار به مشكلات روحى شديد و اضطراب مبتلا شود و ديگران- كه در اثر گناه او اذيت شده‌اند- به مشكلات جسمى و ... مبتلا گردند، اما اين امر سبب نقض قانون «ملازمه عمل و اثر وضعى آن در عامل» نخواهد بود. نكته ديگر آنكه هر انسانى مسؤول اعمال و رفتار خويش است و هيچ كس نمى‌تواند بار گناه ديگران را بر دوش گيرد؛ چنان كه خداوند متعال فرموده است: وَ لاتَزِرُ وازِرَةٌ وِزْرَ اخْرى‌ «١» و هيچ باربردارى، بار [گناه‌] ديگرى را بر نمى‌دارد. بنابراين، كار بد پدر و م پاسخ به شبهات ج(١) ٢٥ توحيد و خداشناسى ..... ص : ٩ ادر هيچ گاه نبايد دليل گناه فرزندان آنان گردد. فرزندان درصورتى كه به حدّ تكليف رسيده باشند، مسؤول اعمال خويش‌اند و لازم است با تدبير و انديشيدن صحيح، خود را در مسير هدايت قرار دهند و از انجام اعمالى كه سبب انحطاط آنان مى‌گردد، پرهيز كنند. اين نكته را نيز نبايد از نظر دور داشت كه هرگونه نقص به وجود آمده در روح يا جسم فرزندان بر اثر گناه پدر و مادر، اولين عذاب براى پدر و مادر گناهكار است. هر پدر و مادرى دوست دارد فرزندانى سالم و موفق در زندگى داشته باشد و با ديدن فرزند ناقص، دچار عذاب وجدان مى‌گردد. امّا خداوند از هر كس به اندازه توانايى‌اش تكليف خواسته و همه مى‌توانند به‌اندازه استعداد خود، در راه كسب معرفت و تكامل و پيشرفت‌