گاه نيز پاسخگوى معضلات علمى و فقهى‌اى بود كه عالمان دربارى از حلّ آن ناتوان مى‌ماندند و بدين وسيله بر چهره فقيهان دربارى و ديدگاه‌هاى آنان، مهر ابطال و بيگانگى از اسلام مى‌زد. جريان نذر متوكل، كيفر مسيحى زناكار و مسأله كنيه قرار دادن براى كافر، از آن جمله است. «١» ٥- تربيت افراد مستعد شناسايى و جذب افراد مستعدّ و تربيت آنان و نيز مجهز ساختن ايشان به انواع علوم مورد نياز جامعه، رسالت ديگر امام هادى عليه السلام بود. آن حضرت- به‌رغم شرايط نامساعد- موفق شد افراد زيادى را در مكتب خود تربيت كند. براساس نوشته شيخ طوسى تعداد دست پروردگان و راويان آن حضرت بالغ بر ١٨٥ نفر مى‌شود. «٢» در ميان اين گروه چهره‌هاى برجسته علمى و فقهى فراوانى به چشم مى‌خورد كه بعضى از آنان داراى نوشته‌هاى ارزشمندى در زمينه‌هاى مختلف علوم اسلامى هستند. بعضى از ياران امام هادى عليه السلام عبارتند از: ايوب بن نوح، حسن بن راشد، حسن بن على، عثمان بن سعيد و على بن جعفر هُمانىّ. «٣» شهادت امام هادى عليه السلام‌ امام هادى عليه السلام حدود هفت سال پس‌از مرگ متوكل در دوران زمامدارى منتصر، مستعين و معتزّ زندگى كرد. در اين مدت هر چند از فشار دستگاه خلافت نسبت به آن حضرت كاسته شد و خليفگان پس از متوكل گرفتار مشكلات داخلى خود بودند؛ ولى سياست اقامت اجبارى آن گرامى در سامرّا و محدوديّت‌هاى ناشى از آن همچنان دنبال شد.
معتزّ پس از دستيابى به قدرت براى در امان ماندن از سرنوشت شوم زمامداران‌