درس بيست و يكم: تلاش‌هاى مذبوحانه دستگاه خلافت عباسى‌ موقعيّت روزافزون موسى بن جعفر عليه السلام و تلاش‌هاى فرهنگى روشنگرانه و متعرضانه آن حضرت، دستگاه خلافت عباسى را به وحشت انداخت. حاكمان عباسى كه عظمت و عمق اين كار بنيادى را در دوران امام صادق عليه السلام درك كرده بودند، تمام تلاش خود را براى محدود كردن فعّاليت‌هاى فرهنگى امام و بازگرداندن افكار از مكتب تربيتى آن حضرت، به كار گرفتند. بعضى نمودهاى اين سياست عبارت است از:
١- منصور جاسوسانى به مدينه اعزام كرد تا ديدارها و ارتباطهاى امام را زير نظر داشته به خليفه گزارش كنند. «١» در پى اين اقدام، ياران امام به شيوه‌هاى مختلف، تحت فشار و محدوديت قرار گرفتند و ارتباط آنان از طريق معمول با حضرت قطع شد، و نيز از سخن گفتن و تبليغ در مجامع عمومى باز داشته شدند.
آنان به هنگام نقل حديث از پيشواى خود ناچار بودند نام حضرت را با كنايه و القابى همچون عبد صالح، عالم، صابر، امين، ابو ابراهيم و سيّد ياد كنند «٢»، و يا هنگامى‌كه پس از زحمت زياد به‌حضور امام مى‌رسيدند، براى يادداشت سخنان آن گرامى، الواحى در آستين‌هاى خود پنهان مى‌كردند تا هنگام خروج، از دسترس جاسوسان حكومت در امان باشند. «٣» در برخى مواقع، خود امام- كه جان ياران خويش را از ناحيه حكومت در خطر مى‌ديد- آنان را از سخن گفتن بازمى‌داشت. به‌عنوان نمونه، به هشام بن حكم كه در بحث و مناظره با گروه‌هاى مختلف فكرى يد طولايى داشت، پيغام داد كه به علّت شرايط