تصميم غير منتظره‌ مأمون پس از رويارويى با اوضاع وخيم حكومت و احساس نگرانى شديد از آينده خويش براى خروج از اين بن بست، در پى انديشه فراوان و مشورت با سياستمداران و استواركنندگان حكومتش چون فضل بن سهل به راه حلّ و تجربه تازه‌اى دست زد؛ تجربه‌اى كه در تشكيلات خلافت سابقه نداشت.
او تصميم گرفت پيشواى شيعيان را از مدينه به مرو فراخواند و او را به وليعهدى خويش برگزيند. اين اقدام مأمون هرچند به ظاهر، غير منتظره و ناباورانه بود و از سوى بعضى گروه‌ها واكنش‌هايى به دنبال داشت؛ ليكن به نظر خود او، مناسب‌ترين و سنجيده‌ترين طرحى بود كه در آن شرايط مى‌توانست حكومت او را از خطر سقوط حفظ، منافعش را تأمين و آينده‌اش را تضمين كند.
مأمون در پى اين تصميم نامه‌اى براى امام رضا عليه السلام نوشت. فضل بن سهل، وزير او نيز نامه‌اى جداگانه نوشت و پيشواى هشتم را به مرو فراخواندند. «١» هدف مأمون از طرح ولايتعهدى‌ درباره هدف مأمون از طرح مسأله ولايتعهدى به امام رضا عليه السلام نظرات و احتمالاتى چند ذكر شده است. مهم‌ترين اين نظرات عبارت است از:
١- تمايلات شيعى و حق‌گرايى «٢» مأمون كه از نبوغ سياسى ويژه‌اى برخوردار بود با ظرافت خاصى كوشيد تا وانمود كند در اين تصميم خود خلوص نيّت دارد و از سر حق‌باورى نسبت به علويان و اعتقاد و