اسلامى بر جاى گذاشت و منجر به بيدارى شعور دينى و خود آگاهى وجدانهاى زنده شد، ليكن تا رسيدن به وضع مطلوب و تحول بينش‌ها و نگرش‌ها در اصول و مبانى فكرى و اعتقادى جامعه و دگرگون شدن ارزش‌ها و قرار گرفتن آنها در بستر اصلى خود، هنوز راه دراز و دشوارى در پيش بود. اين بود كه رسالت امام سجاد عليه السلام به همين جا خاتمه نيافت. حضرت بخوبى مى‌دانست كه جامعه اسلامى از نظر فكرى و فرهنگى نياز به بازسازى اساسى دارد و اين امكان ندارد جز آنكه نيروهايى با فرهنگ و تربيتهاى بايسته اسلامى تربيت شوند و انواع مسائل تربيتى- فردى و اجتماعى- و اعتقادى در سطح جامعه نشر پيدا كند؛ نگرانيها، بهت‌زدگيها، يأس‌ها و توقف‌ها جاى خود را به اطمينان، اميد و تحرك و پويايى بدهد.
شيعيان با بيدادگرى‌هاى امويان آشنا و در حيات سياسى خود از سوى دشمن طعم انواع شكنجه و ظلم و تعقيب و قتل را چشيده بودند، ليكن با پديد آمدن حادثه عاشورا، ديدند سياست، سياستى ديگر و فاجعه از آنچه تاكنون حدس مى‌زدند عميق‌تر است، كسى باور نمى‌كرد كار به اينجا بكشد. اين ناباورى حتى در كلام حضرت زينب عليها السلام منعكس شده است:
ما تَوَهَّمْتُ يا شَقيقَ فُؤادى‌ كانَ هذا مُقَدَّراً مَكْتُوباً «١» اى پاره قلب من! نمى‌پنداشتم كه چنين سرنوشتى برايت مقدر باشد.
اين روى‌داد بى‌سابقه تكان سختى در اركان سياسى جامعه شيعى بلكه جهان اسلام وارد كرد و رعب شديدى بر همه دل‌ها افكند و در پى آن روحيّه يأس و بى‌تفاوتى نسبت به دين و اهداف و ارزش‌هاى متعالى آن، همه گام‌ها را از حركت و تلاش بازداشت.
عبيداللّه بن سليمان- يكى از وزراى برجسته حكومت عباسيان- مى‌گويد:
شهادت حسين بن على عليه السلام بزرگترين و شديدترين ضربه‌اى بود كه در اسلام بر مسلمانان وارد شد؛ زيرا مسلمانان پس از شهادت آن حضرت از هر موفقيّت و گشايشى كه بدان اميدوار بودند و عدالت و دادگرى كه انتظار آن را مى‌كشيدند، مأيوس شدند. «٢»