خلاصه‌ مأمون و معتصم فرزندان هارون الرشيد دو خليفه معاصر امام جواد (ع) بودند. مأمون، دومين‌ فرزند هارون، كنيز زاده اى بود كه از هوش، استعداد، زيركى و پشتكار بالايى برخوردار بود. او در دوران كودكى به تعلّم و فراگيرى علم و دانش همت گماشت و عالم خلفاى بنى عباس شد. او نيز مانند ديگر خلفاى عباسى فاسد بود ولى در ظاهر خود را موجه و متعبد جلوه، مى‌داد. سياست محبت به اهل بيت و طرفدارى از آنان را پيش گرفت تا با آوردن امام رضا (ع) در مسند خلافت يا ولايت عهدى او را به فساد و ظلم بيالايد و تقدس آنان را خدشه دار كند و اقبال عمومى نسبت به علويان را از بين ببرد.
طرفداران مأمون در برابر برادرش امين، خراسانيانى بودند كه محبت اهل بيت را در سينه داشتند و مأمون براى جلب رضايت آنان اظهار تشيع مى‌كرد. بعد از مدتى با قيام بنى عباس مواجه شد و سياست خود را شكست خورده ديد؛ از اين رو فضل بن سهل و امام رضا (ع) را كشت تا بتواند بنى عباس را جذب كند. در زمان مأمون نهضت علمى ترجمه همچنان ادامه يافت و جلسات بحث و مناظره بين عالمان اديان مختلف در حضور خليفه برگزار مى‌شد. او در سال ٢١٨ در سن چهل و هشت سالگى و بعد از ٢١ سال خلافت درگذشت.
ابوالاسحاق محمد بن هارون ملقب به «معتصم» جانشين مأمون گرديد. معتصم كه از علم و دانش بهره‌اى نداشت همان سياستهايى را كه برادرش مأمون به او وصيت كرده بود در پيش گرفت؛ از جمله غائله «خلق قرآن» كه در زمان او ادامه يافت تاريخ زندگانى امام جواد(ع) ١٤٩ جلسه مناظره ص : ١٤٧ و عالمان امتحان مى‌شدند و هر كس قرآن را مخلوق نمى‌دانست به شدت مجازات مى‌شد.
او بر خلاف پدرانش عربها و ايرانيها را از دايره حكومت كنار زد و تركها را ميدان داد. اين سياست او كه بر خلاف ميل ايرانيها و عربها بود مخالفتهايى را درپى داشت به طورى كه مجبور شد بغداد را ترك كند و شهر سامرا را براى سكونت و مركزيت خلافت بسازد. معتصم نيز پس از هشت سال خلافت سن ٤٧ سالگى در گذشت.