به جاى اشتغال به بازى و سرگرميهاى بچه گانه به دانش آموزى همت گمارد. و تحت تربيت «فضل بن سهل» قرار داشت. از اين رو به مرتبه‌اى از فضل و كمال رسيد كه هيچ يك از خلفاى بنى‌عباس به آن مرحله نرسيده بودند.
مورخان و نويسندگان از وى تعريف و تمجيدهاى زيادى كرده‌اند. سيوطى مى‌گويد:
مأمون از حيث دورانديشى، عزم و اراده، تحمل ورزيدن، علم، رأى، زيركى، هيبت، شجاعت و ... سرآمد بود و در بنى عباس كسى با فضيلت تر و عالم تر از او عهده دار خلافت نگرديد. «١» ١- علم و دانش‌ از امتيازات مأمون علم و آگاهى او بوده. وى به بحثهاى علمى اشتياق فراوان داشت و يكى از علل تحولات علمى در زمان خلافت او را علاقه مأمون به دانش دانسته‌اند «٢» دربار خلافت او مركز تجمع دانشمندان بزرگ جهان از اديان و ملل مختلف شده بود.
آنان اجازه داشتند هر كدام افكار و عقايد خود را مطرح سازند. او از محضر امام هشتم و امام جواد عليهماالسلام بهره زيادى برد و با برگزارى جلسات مناظره و سؤالهاى بسيارى كه از امام رضا (ع) «٣» كرد بر معلومات خود افزود. ابن نديم مى‌گويد:
او عالم ترين خلفاى بنى عباس در فقه و كلام بود. «٤» مأمون بحثهايى نيز با علماى زمان خود داشت، سخنان زيادى از او نقل شده، اشعارى را به او نسبت داده‌اند و احاديثى را با واسطه از پيامبر خدا (ص) روايت كرده است. «٥» ٢- اخلاق ملوكانه‌ برخى از مورخان مأمون را علاوه بر دانايى و سياستمدارى، فردى درستكار، با تقوا، داراى عفو و گذشت و بخشندگى شمرده‌اند «٦» اما با دقت در شواهدى كه آنان ذكر