اولين خليفه الهى در قرآن برمى‌گردد؛ وقتى خداوند آدم را واسطه بين خود و خلايق قرار داد، ابليس استكبار ورزيد و براى اغواى آدميان تا «وقت معلوم» (ظهور حضرت حجت (عج)) از سوى خداوند مهلت داده شد و او نيز به زمين هبوط كرد و در كنار خليفه الهى، دشمنى را شروع نمود. گرچه قرآن، شيطان را دشمن انسان معرفى مى‌فرمايد، امّا واضح است دشمنى اصلى او با خليفه خدا و انسان كامل است، و بالتبع با ساير انسان‌ها. زيرا انسان‌ها در بدو تولد، حيوان بالفعل و انسان بالقوه‌اند و دشمنى بالفعل با حيوان بالفعل معنا ندارد و الّا شيطان بايد با هر چارپا و خزنده‌اى هم دشمنى كند. از اين رو دشمنى ابليس با ساير انسان‌ها از اين جهت است كه نكند انسان‌ها سراغ انسان كامل بروند و به او بپيوندند. پس اصلى‌ترين مخاصمه او با انسان كامل است. اگر انسانى به ابليس اطمينان دهد كه او به دنبال خليفه خدا نمى‌رود يا نسبت به شيطان احساس بغض و دشمنى ندارد، شيطان او را به دلخواهش كمك مى‌كند و به جاى فراخوانى به تبعيت از خود، از او تبعيت مى‌نمايد. چنانچه قرآن درباره «بلعم باعورا» چنين مى‌گويد ٢ و چرا چنين نباشد؟ اگر ابن ملجمى به شيطان، قول دشمنى با امام على (ع) را داد، ديگر نه تنها شيطان براى انجام نماز و تكاليف روز اغوايش نمى‌كند، بلكه خودش نيز زنگ ساعت او مى‌شود براى تهجد و ... تا با تكاثر عبادت بى‌روح، او را تقويت كرده، تا در جامعه دينى عليه ولى خدا اقدام كند و به او ضربه بزند.

پس در نگاه دينى، پديده‌ها صرفاً با رويكرد مادى تحليل نمى‌شود و نزاع‌ها بر سر نفت و آب ... تلقى نمى‌شود؛ بلكه نزاع حقيقى و باطنى و مستمر تاريخ، نزاع كفر و ايمان است و مركز فرماندهى واحد هر كدام هم، ابليس و خليفه خداوند مى‌باشد.

مرحله تأسيس شرايع‌

١. تقابل اول ابليس با خليفه خدا

خليفةالله با استقرار در زمين مأمور ترويج دو چيز گرديد: الف- اعلام و نشر باورهاى صحيح، ب- معرفى و انجام رفتارهاى صالح.

اين دو مأموريت در راستاى نشر دين و تأسيس شريعت صورت مى‌گيرد.

شيطان در مقابل اين مأموريت ولى‌الله دو كار انجام داد: الف- وسوسه بازدارنده تا مردم به دنبال اين رفتارها و باورها نروند. اين مأموريت را با «شايع كردن شبهات» و «افروختن شهوات» انجام داد.

ب- شيطان غير از برخورد نفيى، برخورد اثباتى هم كرد. او در كنار مناسك الهى «تأسيسات ابليسى» را پديد آورد و فواحشى را كه در طبع آدمى نبود، با تمثّل خود در بين ايشان پديد آورد. بر حسب روايات، اولين بت را او تراشيد. پس از درگذشت آدم (ع) بين نسل و ذريه او بت قرار داد و صورتى انسان‌نما در بين آنها تبليغ كرد كه اين جدّ شما و واجب الاحترام است. بر اثر تبليغات او در نسل‌هاى بعد، اطاعت و عبادت بت رايج شد. سپس او نام آدم را هم گم كرد و بت‌هاى متكثر را پديد آورد. ٣

قرآن شراب و قمار را «عمل شيطان» معرفى مى‌فرمايد. روايات، عمل شيطان را «صنع شيطان» تفسير مى‌نمايند، يعنى شراب و قمار ساخت شيطان بوده و اوّلين بار او چنين چيزى را ابداع كرده است.

در روايات شيعى آمده است كه اولين مطربى و نوازندگى را ابليس، آن هم پس از وفات آدم (ع) برپا نمود و اين مسئله بين قابيليان مقبول افتاد و رواج موسيقى مطرب را موجب شد. ٤