امام باقر (ع) در تفسير اين آيه فرمود: «زنى به نام ريطه از قبيله بنى تيم كه احمق و سبك مغز بود، نخ هايى از مو را مى تابيد و وقتى كه به پايان مى رسيد، تابيده هايش را باز مى كرد. سپس دوباره به تابيدن آنها مى پرداخت! خداوند متعال آنان را كه عهد شكن هستند، به چنين زن سبك مغزى تشبيه نموده است.

از مجموع اين آيات فهميده مى شود كه وفاى به عهد در اسلام، اصلى استوار و دستورى محكم و ارزشمند است و سفارش شده است مسلمانان به آن وفا كنند، چون اگر عهد بشكنند، از صف نيكان و مؤمنان رستگار خارج مى شوند.

اهميت وفاى به عهد در گفتار امامان (ع)

امامان (ع) با صدها گفتار، پيروان خود را با تأكيدهاى فراوان به وفاى به عهد دعوت كرده اند، و شايد بتوان گفت به كمتر چيزى مانند رعايت عهد و پيمان، تأكيد نموده اند. در اينجا چند حديث را در اين باره مى آوريم:

١. حضرت على (ع) فرمودند:

إن العهود قلائد فى الأعناق إلى يوم القيامة، فمن وصلها وصله الله، و من نقضها خذله الله؛[٢]

همانا عهدها و پيمان ها، گردن بندهايى در گردن ها هستند تا روز قيامت. كسى كه پيوند آنها را نگه دارد (و وفاى به عهد كند) خداوند او را به مقصود مى رساند، و كسى كه آن عهدها را بشكند، خداوند او را به خودش وامى گذارد.

٢. نيز فرموده اند:

إذا نقضوا العهد سلّط الله عليهم عدوّهم؛[٣]

هرگاه مردم، پيمان شكنى كنند، خداوند دشمنان را بر آنان مسلط كند.

٣. رسول اكرم (ص) مى فرمايند:

لا دين لمن لا عهد له؛[٤]

آن كه وفا ندارد، دين ندارد.

٤. امام صادق (ع) فرمودند:

عدة المؤمن أخاه نذر لاكفارة له، فمن أخلف فبخلف الله بدأ، و لمقته تعرّض؛[٥]

وعده مؤمن به برادر دينيش همچون نذر است كه كفّاره ندارد و كسى كه به آن وفا نكند، به مخالفت با وعده خدا برخاسته و خود را در معرض غضب خدا قرار داده است.

٥. حضرت رضا (ع) فرمودند:

إنّا أهل بيت نرى مَا وَعَدْنَا علينا دَيْناً كما صنعَ رَسولُ الله؛[٦]

ما خاندانى هستيم كه وعده هاى خود را، قرضى برگردن خود مى بينيم، چنان كه رسول خدا (ص) چنين بود.

٦. حضرت زينب (س) در سرزنش مردم بى وفا و بيعت شكن كوفه، در قسمتى از خطبه اش چنين فرمودند:

إنّما مَثَلُكُم كمثل الّتى نقضت غَزْلَها من بعد قوّة أنكاثا تتّخذون أيْمانكم دخلًا بينكم؛[٧]

شما همانند آن زنى هستيد كه رشته هاى خود را پس از تابيدن باز مى كرد، و سوگند و پيمان خود را وسيله خيانت و فساد قرار مى دهيد.

٧. امام صادق (ع) فرمودند:

ثلاثة لاعذَر لأحدٍ فيها: أداءُ الأمانة إلى البرّ و الفاجر، و الوفاء بالعهد للبرّ و الفاجر، و برُّ الولدين برّين كانا أو فاجرين؛[٨]

سه كار است كه براى هيچ كس در مورد آن، عذر و بهانه پذيرفته نخواهد بود: دادن امانت به صاحبش، خواه نيكوكار باشد يا بدكار؛ وفاى به عهد، خواه آن عهد با شخص نيكوكارى باشد يا شخص بدكارى و نيكى به پدر و مادر، خواه آنان نيكوكار باشند يا بدكار.

نمونه ها

براى تكميل اين بحث، به چند نمونه از سيره عملى پيامبر (ص) و امامان (ع) در خصوصِ عهد و پيمان و وفاى به آن اشاره مى كنيم:

نمونه اوّل: عمّار ياسر مى گويد: قبل از آن كه حضرت محمد (ص) به پيامبرى برسد، مدّتى گوسفندان مردم مكّه را براى چراندن به دامنه كوه و دشت مى برد، من نيز در همان عصر، چوپان بودم. روزى با آن حضرت عهد كرديم كه فرداى آن روز، با هم، گوسفندهايمان را به علف زار بين دو كوه ببريم. فرداى آن روز من دير كردم و وقتى كه رسيدم ديدم محمد (ص) گوسفندانش را به علف زار رسانده، ولى آنها را از چريدن در آن علف زار باز مى دارد. عرض كردم: چرا گوسفندان را از آن سرزمين باز مى دارى؟ فرمودند:

إنّى كنت واعدْتك فكرهتُ أن أرعى قبلك؛[٩]

من با تو عهد و پيمان بسته بودم كه با هم به آن علف زار برويم. دوست نداشتم گوسفندانم را از قبل از رسيدن تو به چراگاه ببرم.

نمونه دوم: رسول خدا (ص) همراه مردى بودند، و آن مرد خواست به جايى برود. رسول خدا (ص) كنار سنگى توقّف نمود و به او فرمودند: «من همين جا هستم تا بيايى.» آن مرد رفت و نيامد. نور خورشيد بالا آمده بود و به طور مستقيم بر چهره مباركش مى تابيد. اصحاب عرض‌