ماهنامه موعود - مؤسسه فرهنگى هنرى موعود عصر - الصفحة ٢٧ - ٥ سلامت اخلاقى جامعه

دارد و در غير اين صورت «انتظار» امرى بى معنا خواهد بود.

منتظر، پيوسته مراقب مجموعه گفتارها و رفتارهايش خواهد بود تا موردى بر خلاف رضاى محبوبش، از او صادر نشود. و اين مسئله در حقيقت، به پالايش درونى و صفاى باطنى خواهد انجاميد؛ به گونه اى كه در پرتو چنين مراقبه اى، قابليت ارتقا مى يابد و اين امر، خود به خود به تحقق يك هدف اخلاقى منجر مى شود. اين هدف، ناظر به اين است كه عامل نظارت و كنترل فرد، بايد قبل از هر چيز، جنبه درونى داشته باشد، نه جنبه بيرونى. و اين وضعيت درونى كه هميشه پايدار و مستمر است، رفتار فرد را درجهت اهداف معينى، جهت مى بخشد. در حقيقت بايد بگوييم، انضباط اخلاقى و خويشتن دارى، چنانچه متكى بر عوامل و پايه هاى درونى باشد، از استمرار، دوام، عمق و اخلاص ويژه اى برخوردار خواهد بود و در صورتى كه بر پايه ها و عوامل بيرونى، استوار باشد، از برخى آفات عمل همچون تظاهر، ريا و گسيختگى و انقطاع عمل، مصون نخواهد ماند. از اين روى در صورتى كه بتوانيم وابستگى فرد را به عوامل خارجى كاهش داده، يا آن را قطع كنيم و آن را فقط وابسته به ارزش عمل، رضاى حق و تاييد امام عصر (ع) بدانيم، يك هدف مهم در تربيت اخلاقى، تحقق يافته است. و ثمره آن، منتظرانى هستند كه در نيت و عمل، خالص بوده، هرگز لحظه اى از وارسى اعمال خويش غفلت نمى كنند.

در خبر آمده است:

از بزرگى پرسيدند: نفيس ترين چيزى كه به آسمان بالا رود چيست؟ گفت: اخلاص، پرسيدند: نفيس ترين چيزى كه از آسمان به زمين فرود مى آيد چيست؟ گفت: توفيق.

انسانهاى تربيت شده و الهى، مى دانند كه شرط جوانمردى آن است كه بدانند وقتى بر سر سفره روزى و نعمت الهى مى نشينند، روزى خوار نعمتهايى هستند كه خداوند براى آنان به يمن وجود مبارك امام عصر (ع) مقدر فرموده است؛ زيرا معتقدند:

و بيمنه رزق الورى و بوجوده ثبتت الارض و السماء.

و به بركت (وجود) او به خلق روزى مى رسد و به ذات وجودش زمين و آسمان بر جاى خود مى باشند[١]

بنابراين چنين افرادى، هرگز به فكرشان خطور نمى كند كه عملى بر خلاف رضاى آن حضرت كه رضاى خدا است، انجام دهند آنها دايم در حال مراقبه، مشارطه و محاسبه نفس خويش اند و داراى همان شخصيتى هستند كه مورد قبول آن بزرگوار است. و اگر مقام و مرتبه منتظر از اين مراتب نيز فراتر رفت و به منزلت اولياى خدا رسيد، در آن مرحله، حتى از انديشه و فكر گناه نيز پرهيز مى كند كه نيك مى داند: استمرار و تداوم انديشه گناه، مقدمه عمل به گناه است.

٥. سلامت اخلاقى جامعه‌

از جهات تربيتى و اخلاقى فرد سالم، زمينه ساز جامعه سالم و جامعه سالم، عامل تداوم و بقاى فرد سالم است و اين دو در تعامل با يكديگرند. بنابراين نوعى التزام منطقى ميان سلامت اخلاقى فرد و سلامت اخلاقى جامعه، وجود دارد. گفتنى است كه منظور از واژه «سلامت»، مصونيت دين در سطح فرد و جامعه است.

مصونيت دين، در پرتو تقوا امكان پذير است. همان عاملى كه عمل به آن، يكى از مهمترين وظايف شيعيان و پيروان امام عصر (ع) در زمان غيبت است؛[٢] زيرا آن حضرت، معناى تقوا است و انتظار منطقى آن است كه منتظرانش نيز از نوعى سنخيت نسبى با ايشان برخوردار باشند تا در اظهار محبت و ارادت آنان به آن حضرت، نشانه اى از صداقت، مشاهده شود.

از سوى ديگر، در راس فرمايشهاى معصومين (ع) سفارش به تقوا به چشم مى خورد:

قسم به خدا، شما بر دين خدا و فرشتگان او هستيد؛ پس ما را نسبت به اين امر (ديندارى خودتان) به وسيله ورع و اجتهاد يارى نماييد.[٣]

هم ايشان در سفارش ديگرى مى افزايند:

بر شماست رعايت كردن ورع، به درستى كه ورع، آن دينى است كه ما ملتزم به آن هستيم و خدا را به وسيله آن بندگى مى كنيم و همين را از اهل ولايت و محبت خود انتظار داريم. ما را به خاطر شفاعت كردن به سختى و زحمت نيندازيد.[٤]

سيرى كوتاه در حالات و زندگى نواب خاص آن حضرت بيانگر اين واقعيت است كه همه آن بزرگواران، اهل تقوا و پرهيزكارى بودند و يگانه زمان خويش. همچنين، گذرى بر زندگى نامه افراد سعادتمندى كه در دوران غيبت، به ديدار آن حضرت مشرف شده اند، مؤيد همين معناست كه آنان نيز در خصيصه تقوا و پاكى نيت، از بهترينهاى دوران خود بوده اند.

علاوه بر اينها در حديثى از امام حسن عسكرى (ع) آمده است:

هر كدام از فقها (مراجع تقليد) كه نگهدارنده نفس خود و حافظ دين خود و مخالف هوى و هوس خود و مطيع فرمان پروردگارش باشد، بر عوام است كه از