در جلسه اول گفتيم كه خليفه عالم وجود بايد داراى دو جنبه باشد؛ يك جنبه «يلى الحقى» و يك جنبه «يلى الخلقى» كه از جنبه يلى الحقى استفاضه و از جنبه يلى الخلقى افاضه كند. مثل ترانس برق كه واسطه است بين نيروگاه و لامپهاى روشنايى.

جلسه دوم راجع به اشكالاتى بود كه به حضرت بقية الله، روحى له الفدا، و مذهب شيعه شده بود. عرض كردم حدود دوازده اشكال شده است و در بين اين دوازده اشكال، دو اشكال چشمگير است و بقيه قابل اعتنا نيست؛ يعنى جوابش خيلى سهل المعونه است. دو اشكال را عرض كردم اشكال اول راجع به طول عمر حضرت بود و مفصلا بيان شد و جوابش را حلا و نقضا بيان كردم. در جلسه سوم هم اشكال دوم كه راجع به نفع حضرت در زمان غيبت بود بررسى شد. در اين جلسه موضوع بحث، فضيلت انتظار، معنى انتظار و شرايط انتظار است. اولا اين عقيده و ايده شيعه است كه منتظر حضرت بقية الله، روحى له الفداء، است. رواياتى در اين زمينه هست كه چند نمونه را خدمت شما عرض مى كنم. مجموع رواياتى كه از نبى اكرم (ص) تا امام حسن عسكرى (ع) راجع به انتظار و فضيلت انتظار و اجر و ثواب منتظران رسيده ٩٩ روايت است. در يكى از اين روايات كه از حضرت امام صادق (ع) نقل شده چنين آمده است: «المنتظر لامرنا كالمتشحط بدمه فى سبيل الله»؛[١] كسى كه منتظر فرج امام زمان (عج) باشد مثل كسى است كه در راه اسلام در خون خودش غلتيده است. كسى كه در راه اسلام به شهادت برسد چه اجر و مقام و ثوابى دارد؟ كسانى هم كه منتظر امام زمان (عج) هستند همين اجر و ثواب را دارند.

روايت ديگرى نيز از حضرت صادق (ع) نقل شده كه مى فرمايد: «اعلموا ان المنتظر لهذ الامر له مثل اجر الصائم القائم.»؛ [٢] كسى كه منتظر امام زمان باشد اجر و مزدش همانند اجر و مزد كسى است كه هميشه در حالت صيام مشغول نماز باشد؛ يعنى روزها روزه و شبها مشغول عبادت باشد.

در روايت ديگرى امام جواد (ع) مى فرمايد: «افضل اعمال شيعتنا انتظار الفرج»؛[٣] بهترين اعمال شيعه ما انتظار فرج امام زمان (عج) است.

روايت ديگرى است از رسول اكرم (ص). براساس اين روايت آن حضرت روزى در حالى كه در بين جمعى از اصحاب نشسته بودند، فرمودند: «اللهم لقنى اخوانى»؛ خداوندا، برادران مرا به من برسان! عرض كردند: «يا رسول الله! برادران شما چه كسانى هستند؟» حضرت فرمودند: «برادران من آن كسانى هستند كه در زمان خليفه دوازدهمى من حضرت بقية الله قرار مى گيرند و منتظر آن آقا هستند.» عرض كردند: «يا رسول الله! ما در برابر شما شمشير مى زنيم، قرآن در بين ما نازل شده است، ما برادران شما نيستيم و آنهايى كه صدها سال يا هزارها سال ديگر مى آيند، آنها برادران شما هستند؟» حضرت فرمودند: «شما مرا مى بينيد، معجزات مرا مى بينيد، در جلسات من حاضريد و حرفهاى مرا مى شنويد ولى آنها در حالى به من ايمان مى آورند كه مرا نديده اند. آنها برادران من هستند لكن شما اصحاب من هستيد.»[٤] و اين بزرگ ترين مقام است براى شيعه اى كه حالت انتظار در وجودش باشد.

روايت ديگرى است از حضرت على (ع). ايشان مى فرمايد: «افضل عبادة المؤمن انتظار فرج الله»؛[٥] برترين عبادتى كه از مؤمن صادر مى شود، انتظار فرج است.

انتظار امام زمان (عج) افضل همه عبادات است، خواه عبادت اعتقادى باشد خواه عبادت با اركان و اعضاء بدن.

حضرت سجاد (ع) نيز درباره فضيلت انتظار مى فرمايد: «ان اهل زمان غيبته القائلون بامامته المنتظرون لظهوره افضل من اهل كل زمان»؛ كسانى كه در زمان غيبت قائل به امامت حضرت بقية الله و منتظر ظهور آن حضرت هستند، از اهل همه زمانها افضل هستند. بعد مى فرمايد: «لان الله تعالى ذكره اعطاهم من العقول والافهام والمعرفة ما صارت به الغيبة عندهم بمنزلة المشاهدة»؛[٦] اين طايفه افضل از همه هستند؛ زيرا خداوند عقل و فهم آنها را كامل كرده است به گونه اى كه غيبت و ظهور نزدشان مساوى است؛ يعنى جدا به وجود مقدس حضرت بقية الله و عدم مصلحت در