ماهنامه موعود - مؤسسه فرهنگى هنرى موعود عصر - الصفحة ٣٥ - ٢ نقش سازنده انتظار

به قرار اطلاع در دو ساله اخير دو اثر از شما به عنوان كتاب سال و اثر ممتاز برگزيده و معرفى شده است، لطفا در اين باره توضيح دهيد.

كتاب شكوه شعر عاشورا در زبان فارسى در سال ١٣٨٠ به اتفاق آراى داوران كنگره سراسرى شعر عاشورا در شيراز به عنوان كتاب عاشورايى سال برگزيده شد و كتاب سيماى مهدى موعود در آيينه شعر فارسى در سال ٨١ توسط گروه داوران چهارمين جشنواره كتاب سال ولايت، به عنوان اثر ممتاز در زمينه شعر مهدوى معرفى گرديد.

در اثر تحقيقى سيماى مهدى موعود در آيينه شعر فارسى به چه موضوعاتى پرداخته ايد؟

اين اثر در هفت بخش سامان يافته است. در بخش اول ضمن سيرگذرايى در قلمرو شعر آيينى، نمونه هايى از آثار ارزشى طلايه داران شعر فارسى معرفى شده است. در بخش دوم با گلگشتى در آفاق شعر مناقبى، ضمن بررسى پيشينه شعر مناقبى در زبان فارسى و معرفى چهره هاى مطرح در اين مقوله شعرى، نمونه هايى از آثار ضد ارزشى شاعران ستايشگر دربارى و آثار ارزشى ستايشگران آيينى ارايه شده است. بخش سوم به موضوع مهدويت در پيشينه شعر فارسى پرداخته است. در بخش چهارم با سيرى در گستره شعر مهدوى موضوعاتى كه در اين نوع از شعر آيينى مطرح بوده و هست مورد بررسى قرار گرفته اند از قبيل: معرفى مهدى موعود (ع) به عنوان تنها مصلح جهانى، به تصوير كشيدن ولايت تكوينى حضرت ولى عصر (ع)، و تبيين رسالتهاى جهانى حضرت ولى عصر (ع) كه در هفت موضوع جداگانه و در عين حال مرتبط با يكديگر نشان داده شده است. اين موضوعات عبارتند از: مبارزه بنيادى و فراگير با بيداد و بيدادگران در عرصه جهانى، رويارويى تمام عيار باكفر جهانى و ايادى آنها، برقرارى نظام قسط و عدل واقعى در گستره جهان، تحقق جهان شمولى دين مقدس اسلام و احياى ارزشهاى دينى، برقرارى حكومت جهانى اسلام و حاكميت فرهنگ اسلامى و رسوايى متمهديان و داعيه داران مهدويت نوعى و معرفى دجالان. در بخش پنجم به انواع شعر مهدوى در زبان فارسى پرداخته ايم و آنها را هم از نظر درونى و محتوايى و هم از جهت شاكله بيرونى و ساختارى بررسى كرده ايم. در پايان اين بخش هم در مورد هر يك از انواع شعر مهدوى نمونه هايى ارايه شده است. در بخش ششم (بايدها و نبايدهاى شعر مهدوى) در زبان فارسى مورد بررسى قرار گرفته و بخش پايانى كتاب با نمونه هايى از شعر مهدوى معاصر سامان يافته است.

لطفا درباره «بايدها» و «نبايدها» ى شعر مهدوى توضيح بيشترى ارايه دهيد:

اگر بخواهيم به صورت گذرا و فهرست وار، از «بايدهاى شعر مهدوى» نام ببريم ناگزيريم از مؤلفه هايى همانند: بيان حسى و عينى، زبان ساده و صميمى، تصويرگرايى، استفاده از اوزان جديد عروضى، بهره گرفتن از قالبهاى نو، استفاده از رديفهاى پيامدار و گويا، رويكرد جدى به آرايه هاى لفظى و معنوى نوينى كه در شعر امروز مطرح است، روايت جزء به جزء احياى ارزشها، غناى محتوايى، رعايت ادب كلامى، طبقه بندى موضوعى و بالاخره آشنايى با فنون نقد شعر آيينى ياد كنيم و مقوله هاى بسيارى نيز در (نبايدهاى شعر مهدوى) مطرح است كه از مهم ترين آنهاست: رسالت مخاطبان را به دست فراموشى نسپردن و آنان را در تكميل معنوى شعر سهيم دانستن، پرهيز از القاى مستقيم پيام شعر، پرهيز از تقليد و تكرار مقوله هاى نخ نما شده، پرهيز از گذشته گرايى و احياى سنتهاى غير كارآمد قديمى، پرهيز از دشوارگويى و فضل فروشى، پرهيز از روى آوردن به مقوله هاى ضد ارزشى كه بار منفى و جنبه بدآموزى دارند، پرهيز از واگويى مطالب واهى و خرافى و غير مستند، پرهيز از غوطه ور شدن در مقوله هاى باستانى و بازآفرينى نمادهاى تاريخى، پرهيز از به كارگيرى برخى از اوزان عروضى شعرى كه بدآهنگ اند، پرهيز از انتخاب رديفهاى شعرى كه جنبه ويترينى دارند؛ رديفهايى كه اگر چه در بادى امر نظرها را به طرف خود جلب مى كنند ولى حرفى براى گفتن ندارند و نمى توان بار محتوايى و معنوى شعر را بر دوش آنها گذاشت و بالاخره پرهيز از به كارگيرى آهنگها يا تصنيفهاى مبتذل در تدوين و ارايه سروده هاى مهدوى.

انگيزه شما از پرداختن ريشه اى به مقوله هاى مطرح در شعر آيينى، خصوصا شعر مهدوى چيست؟

تا كنون تحقيق بايسته و جامعى پيرامون شعر آيينى در زبان فارسى و زير مجموعه هاى آن صورت نگرفته است و ستمى كه خواسته و يا ناخواسته در طول سده هاى گذشته تا كنون در مورد شعراى آيينى و آثار آنان اعمال شده نياز به توضيح ندارد و شايد مهم ترين عاملى كه موجبات اين غفلت ديرپاى و فراگير را فراهم آورده است، عدم شناخت صحيح از مقوله هاى مطرح در شعر آيينى باشد.

بسيارى از پژوهشگران فارسى زبان بر اين باور بوده و هستند كه شعر آيينى ما از قلمرو چندان گسترده اى برخوردار نيست و در دو مقوله «مناقبى» و «ماتمى» خلاصه مى شود؛ در حالى كه بخش قابل توجهى از گنجينه ارزشمند شعر فارسى صبغه «آيينى»